دوفصلنامۀ علمی حقوق تطبیقی

دوفصلنامۀ علمی حقوق تطبیقی

از مصونیت پارلمانی تا نظارت بر رفتار نمایندگان: مقایسه تطبیقی مجلس ایران و پارلمان اروپا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
سمانه رحمتی فر
استادیار، گروه حقوق، دانشکده علوم انسانی، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران.
10.22096/law.2023.538230.1932
چکیده
هدف این پژوهش، یافتن نقطه تعادل میان مصونیت پارلمانی و نظارت بر رفتار نمایندگان است. در حقوق پارلمانی، نمایندگان از یک‌سو مصونیت دارند و از سوی دیگر، پاسخ­گو هستند. ایجاد تعادل میان مصونیت و نظارت‌پذیری، به تقویت هم­زمان مشروعیت دموکراتیک و تفکیک و استقلال قوا می­انجامد. روش پژوهش نیز مقایسه تطبیقی است و به­این­ترتیب، رویکرد نظام حقوقی ایران به مصونیت و نظارت با نظام حقوقی حاکم بر پارلمان اروپا، مقایسه می­شود. یافته­های پژوهش نشان می­دهد که در پارلمان اروپا، مصونیت نمایندگان خدشه‌ناپذیر است و در مقابل موضوعات، نظارت رفتاری گسترده و سازوکارهای نظارتی، به­قدر کفایت کارآمد هستند، درحالی­که در ایران، نمایندگان به­صورت معنادار مصونیت ندارند و متقابلاً نهاد نظارت به دلایلی، مانند نبودِ احزاب، عرف­محوری و نقض حاکمیت قانون، عدم شفافیت و فقدان آموزش به­درستی کار نمی­کند. نتیجه پژوهش نشان می­دهد که جمع میان مصونیت و نظارت، در فرضی به اقتدار پارلمان و دموکراسی منجر می­شود که فرهنگ سیاسی به‌وسیله احزاب استخوان­بندی شده باشد و اصول تفکیک قوا، حاکمیت قانون، شفافیت و پاسخ‌گویی به یک اندازه محترم شمرده شوند.
کلیدواژه‌ها
حقوق پارلمانی
تعارض منافع
فساد سیاسی
شفافیت
حاکمیت قانون

عنوان مقاله English

From Parliamentary Immunity to Monitoring the Conduct of MPs (Comparative Study on the Majles and the European Parliament)

نویسنده English

Samaneh Rahmatifar
Assistant Professor, Department of Law, Faculty of Humanities, Hamedan Branch, Islamic Azad University, Hamedan, Iran.
چکیده English

The purpose of present study is finding a balance point between immunity and monitoring the professional conduct of representatives. In parliamentary law, Members have immunity on the one hand and are accountable on the other hand; Balancing the parliamentary immunity and accountability strengthens both democracy and the separation of powers. The research method is comparative; thus, the approach of the legal system of Iran to immunity and monitoring is compared with that of the European Parliament. Research findings show that the immunity of representatives in the European Parliament is inviolable, at the same time the issues of code of conduct and monitoring mechanisms are as effective as necessary; In Iran, MPs do not have significant immunity then the monitor body reciprocally does not work in a good manner because of the reasons such as lack of political parties, custom-orientedness, lack of transparency, violation of the rule of law, and lack of education. The results show that the balancing between immunity and monitoring leads to the authority of parliament and democracy if political culture is formed by political parties, and the principles of separation of powers, the rule of law, transparency and accountability are simultaneously respected.

کلیدواژه‌ها English

Parliamentary Law
Conflict of interest
Political Corruption
Transparency
Rule of Law
سیاهه منابع
الف. کتب و مقالات
الف-1. فارسی
حبیب ­زاده، محمدجعفر، سارا وزیری، و سپیده میرمجیدی. «مصونیت کیفری نمایندگان مجلس در حقوق ایران و افغانستان». مطالعات حقوق تطبیقی، شماره 2 (1390): 43-72.
راجی، محمدهادی. شرح مبسوط قانون اساسی شرح اصل هشتاد و ششم قانون اساسی. ناظر: عباسعلی کدخدایی، تهران: پژوهشکده شورای نگهبان، 1394.
رائی­ ورعی، زهرا و محمدجواد ارسطا. «قلمرو عدم مسئولیت نمایندگی مجلس». سیاست متعالیه، شماره 18 (1396): 145-160.
رئیس قوه قضائیه. آیین­نامه اجرایی قانون رسیدگی به دارایی مقامات، مسئولان و کارگزاران جمهوری اسلامی ایران. 1398.
رضائی، آزاد. «نظارت حرفه‌ای پارلمانی: مرجع و ضمانت‏‌اجرا (مطالعه موردی: قانون نظارت مجلس بر رفتار نمایندگان)». مجلس و راهبرد، شماره 84 (1394): 337-370.
زینالو، مهدی، علی­رضا علی­ احمدی، و سعید نریمان. «بررسی عوامل بروز تعارض منافع در نمایندگان مجلس شورای اسلامی». فصلنامه سیاست‌گذاری عمومی، دوره 5، شماره 2 (1398): 99-117.
شورای نگهبان، «اصل هشتاد و ششم، تفسیر دوم»، شماره 19106/80/1، (6/11/1360).
شورای نگهبان، «اصل یکصد و چهل و یکم، تفسیر پنجم» شماره 2708، (27/3/1360).
شورای نگهبان، نامه شماره 92/30/52964، (9/11/1390).
ضیایی، یاسر و آیت‌الله جلیلی مراد. «قلمرو شکلی و ماهوی مصونیت پارلمانی در نظام حقوقی ایران». حقوق اسلامی، شماره 41 (1393): 63-82.
عدل، منصورالسلطنه. حقوق اساسی یا اصول مشروطیت. ترجمه علی­اصغر حق­دار، تهران: نشر چشمه، 1389.
قاضی شریعت­ پناهی، ابوالفضل. حقوق اساسی و نهادهای سیاسی. چاپ نهم، تهران: نشر میزان، 1383.
کریمی، عباس. «نقدی بر تفسیر شورای نگهبان درباره حدود مصونیت پارلمانی در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران». مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، شماره 58 (1381): 241-252
مجلس شورای اسلامی. قانون رسیدگی به دارایی مقامات، مسئولان و کارگزاران جمهوری اسلامی ایران. 1391.
مجلس شورای اسلامی. قانون رسیدگی به تخلفات اداری. 1373.
مجلس شورای اسلامی. قانون انتخابات مجلس شورای اسلامی. 1378.
مجلس شورای اسلامی. قانون نظارت بر رفتار قضات. 1390.
مجلس شورای اسلامی. قانون نظارت مجلس بر رفتار نمایندگان. 1391.
مجلس شورای اسلامی. قانون آیین دادرسی کیفری. 1392.
مجلس شورای ملی. قانون راجع به منع مداخله وزرا و نمایندگان مجلسین و کارمندان در معاملات دولتی و کشوری. 1337.
ویژه، محمدرضا و آزاد رضایی. «روش­های نظارت بر رفتار حرفه‌ای نمایندگان پارلمان؛ با تأکید بر حقوق ایران». مجلس و راهبرد، شماره ۷۴ (1392): 35 – 74.
الف-2. لاتین:
Advisory Committee of EUP. Advisory Committee on the Conduct of Members 2020 Annual Report. Brussels: European Parliament, 2020.
Alzubi, Samarah. “Parliamentary Immunity among Arab Constitutions.” Journal of Politics and Law 13, no. 2 (May 2020): 268-275, https://doi:10.5539/jpl.v13n2p269.
Bureau of EPU. “Concerning the Rules Governing the Treatment of Confidential Information by the European Parliament.” Official Journal of the European Union 96/01, (1.4.2014).
Council of EPU. “Act concerning the election of the members of the European Parliament by direct universal suffrage.” official journal 278, 8.10.1976, 2002 Version: 5–11.
Demmke, Christoph, Jari Autioniemi, Florian Lenner, and Maros Paulini.  the Effectiveness of Conflict of Interest Policies in the EU- Member States. Brussels: European Parliament, 2020.
EU. “The Treaty on the Functioning of the European Union.” Official Journal of the European Union 326/47-326/390, (26 October 2012).
EUP. “Code of Conduct for Members of the European Parliament with Respect to Financial Interests and Conflicts of Interest.” Official Journal of the European Union C 117/159, (11.3.2022).
EUP. “European Parliament Rules of Procedure.” Official Journal of the European Union 302, (22.11.2019, 2021 Version): 1-128.
EUP. Users' Guide, Code of Conduct for Members. Brussels: EU Parliament, 2013.
European Community. “Protocol No. 36 on the Privileges and Immunities of the European Communities.” Official Journal C 321 E: 0318-0324 (1965).
Hardt, Sascha. “Parliamentary Immunity: a Comprehensive Study of the Systems of Parliamentary Immunity of the United Kingdom, France, and the Netherlands in a European context.” PhD diss., Maastricht University, 2013.
UN (United Nations). “Vienna convention on diplomatic relations and optional protocol on disputes.” (April 18, 1961).
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.
دوفصلنامۀ علمی حقوق تطبیقی
دوره 10، شماره 1 - شماره پیاپی 19
بهار و تابستان 1402- پیاپی 19
اردیبهشت 1402
صفحه 195-218