نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار حقوق دانشگاه اصفهان

2 دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق خصوصی دانشگاه اصفهان

چکیده

ماده 289 قانون مدنی ایران مقرر می‌دارد: «ابراء عبارت است از اینکه دائن از حق خود به اختیار صرف نظر کند». قانونگذار در این تعریف، به صراحت اشاره‌ای به ماهیت ابراء ندارد. از این رو، این شائبه تقویت می‌گردد که، آیا تهافت آرایی که در متون فقهی وجود دارد، مقنن را بر آن داشته تا با رعایت جانب احتیاط، خود را درگیر این اختلاف نظرها نکند و تبیین ماهیت ابراء را به آیندگان واگذار کند؟ هدف این نوشتار، بررسی مفهوم و ماهیت ابراء در حقوق ایران با تأکید بر مبانی فقهی (که دائر مدار اسقاط و تملیک و به عبارت دیگر عقد و ایقاع می‌باشد) و در نهایت اثبات ماهیت ایقاعی - اسقاطی ابراء است. در این رابطه، به رویکرد قانون مدنی مصر و شارحین آن نسبت به ماهیت ابراء نیز توجه شده است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

A Comparative Study of Discharge in Iranian and Egyptian Laws

نویسندگان [English]

  • Mohammad Sadegh Tabatabaie 1
  • Hossein Asadi 2

1 Assistant Professor of Law, University of Isfahan

2 Master student of private law, University of Isfahan

چکیده [English]

Article 289 of Iranian Civil Code provides that, “[D]ischarge (from an obligation) means that the creditor deliberately renounces his right.” In this definition, Iranian legislator does not explicitly refer to the nature of discharge. This raises the question whether the legislator, being aware of the confusion in jurisprudential texts, has cautiously left the issue to be determined in future. The purpose of the present article is to examine the concept and nature of discharge in Iranian law with an emphasis on jurisprudential foundations and eventually prove the unilateral-waiver nature of discharge. The approach of Egypt’s Civil Code and its commentators are meanwhile brought to attention.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Discharge
  • Unilateral Contract
  • Waiver
  • Transfer of Title
  • Donation of Debt
  • Egyptian Law
  1.  منابع

    1. اصغری آقمشهدی، فخرالدین؛ منصوری، بهزاد؛ «بررسی فقهی حقوقی خیار شرط در ایقاع»، مجله مطالعات اسلامی، 1390، شماره 1/86.
    2. افتخاری، جواد؛ حقوق مدنی 3، کلیات عقود و حقوق تعهدات، تهران، میزان، 1382.
    3. الماسی، نجاد علی؛ اعظمی، حسین؛ «تملیک کلی»، فصلنامه حقوق، 1390، شماره 3.
    4. امامی، سید حسن؛ حقوق مدنی، جلد اول، تهران، اسلامیه، 1384.
    5. باقری، احمد؛ «ماهیت ابراء»، نشریه دانشکده الهیات مشهد، 1379، شماره 49 و 50.
    6. باقری، احمد؛ بررسی تحلیلی مبانی فقهی قانون مدنی (ضمان، حواله، کفالت)، تهران، 1382.
    7. بروجردی عبده، محمد؛ حقوق مدنی، تهران، گنج دانش، 1380.
    8. بهرامی احمدی، حمید؛ «تاریخچه تدوین قانون مدنی»، مجله پژوهشی دانشگاه امام صادق، 1383، شماره 24.
    9. توکلی کرمانی، سعید؛ «اثر عقد ضمان تبدیل تعهد است یا انتقال دین؟»، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، 1376، شماره 37.
    10. جعفری لنگرودی، محمد جعفر؛ ترمینولوژی حقوق، تهران، گنج دانش، 1385.
    11. _________________ ؛ الفارق، (دائرة المعارف حقوق)، جلد اول، تهران، گنج دانش، 1386.
    12. _________________ ؛ حقوق تعهدات، تهران، گنج دانش، 1378.
    13. _________________ ؛ فرهنگ عناصر شناسی، تهران، گنج دانش، 1383.
    14. _________________ ؛ فلسفه حقوق مدنی، تهران، گنج دانش، 1388.
    15. _________________ ؛ تأثیر اراده در حقوق مدنی، چاپ دوم، تهران، گنج دانش، 1387.
    16. _________________ ؛ محشای قانون مدنی، تهران، گنج دانش، 1386.
    17. رحمانی زروندی، محمد؛ «بیع دین به کمتر»، مجله تخصصی فقه و اصول، 1384، شماره 1.
    18.  رسایی نیا، ناصر؛ حقوق مدنی، عقود و تعهدات، تهران، آوای نور، 1376.
    19.  روحانی مقدم، محمد؛ «ویژگی­های حق از منظر فقه امامیه»، مجله فقه و مبانی حقوق اسلامی، 1385، شماره 6.
    20.  ساعی، محمد هادی؛ «وضعیت تضمینات پس از انتقال طلب یا انتقال دین»، مجله معارف اسلامی و حقوق، 1386، شماره 2.
    21.  شهیدی، مهدی؛ سقوط تعهدات، تهران، انتشارات مجد، 1385.
    22. _________ ؛ تشکیل قراردادها و تعهدات، تهران، انتشارات مجد، 1386.
    23. _________ ؛ اصول قرارداد­ها و تعهدات، تهران، انتشارات مجد، 1385.
    24. صادقی، محسن؛ «نقدی بر اسباب سقوط تعهدات در قانون مدنی ایران»، ماهنامه کانون وکلا، 1384، شماره 56.
    25. صفایی، سید حسین؛ حقوق مدنی، جلد دوم، تعهدات و قراردادها، تهران، موسسه عالی حسابداری، 1351.
    26. علوی قزوینی، سید علی؛ وکیلی مقدم، محمد حسین؛ «بازنگری در مفاد قرارداد»، نشریه فقه و حقوق اسلامی، 1389، شماره اول.
    27. بی­نام؛ «ابراء»، فقه اهل بیت، 1385، سال دوازدهم، شماره 45، صص 130-178.
    28. فیض، علیرضا؛ مبادی فقه و اصول، تهران، دانشگاه تهران، 1383.
    29. قاسم زاده، سید مرتضی؛ حقوق مدنی، اصول قراردادها و تعهدات، تهران، نشر دادگستر، 1388.
    30. قاسم زاده، سید مرتضی؛ ره پیک، حسن؛ کیایی، عبداله؛ تفسیر قانون مدنی، تهران، سمت، 1384.
    31. قائم مقامی، عبدالمجید؛ حقوق تعهدات، جلد دوم، تهران، میزان، 1378.
    32. کاتوزیان، ناصر؛ اعمال حقوقی، تهران، شرکت سهامی انتشار، 1384.
    33. ________ ؛ حقوق مدنی، ایقاع، تهران، شرکت سهامی انتشار، 1388.
    34. ________ ؛ فلسفه حقوق، جلد دوم، تهران، شرکت سهامی انتشار، 1387.
    35. ________ ؛ حقوق مدنی، عقود معین، جلد سوم، تهران، شرکت سهامی انتشار، 1387.
    36. ________ ؛ قواعد عمومی قراردادها، جلد اول، تهران، شرکت سهامی انتشار، 1385.
    37. ________ ؛ نظریه عمومی تعهدات، تهران، میزان، 1386.
    38. ________ ؛ قانون مدنی در نظم حقوقی کنونی، تهران، میزان، 1389.
    39. محقق داماد، سید مصطفی؛ قواعد فقه، جلد اول، تهران، مرکز نشر علوم اسلامی، 1409 ه.ق.
    40. ________________ ؛  قواعد فقه، جلد دوم، تهران، مرکز نشر علوم اسلامی، 1389.
    41. ________________ ؛ «اعراض از ملک»، مجله تحقیقات حقوقی، 1369، شماره 8.
    42. مولودی قلایچی، محمد؛ «اسقاط حقی که هنوز ایجاد نشده است»، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، 1379، شماره 47.
    43. ____________ ؛ «اسقاط حق، مطالعه تطبیقی در فقه اسلامی و حقوق ایران»، پایان نامه کارشناسی ارشد به راهنمایی سید حسین صفایی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، 1375.
    44. واحدی، جواد؛ ترجمه قانون تعهدات سوئیس، تهران، میزان، 1384.
    45. ولویون، رضا؛ «تعارض منطق و عدالت در ابراء و بذل مهر»، فصلنامه حقوق، 1386، دوره 37، شماره 4.
    46. ابن منظور، ابوالفضل جمال الدین؛ لسان العرب، جلد اول، بیروت، دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع، 1414 ه.ق.
    47. أبوعمرو، مصطفی احمد؛ موجز احکام الالتزام، منشورات الحلبی الحقوقیة، الطبعة الاولی، 2010ه.ق.
    48. الجمال، مصطفی؛ مصادر و احکام الالتزام، منشورات الحلبی الحقوقیة، 2009 ه.ق.
    49. ابوالحسین، احمد بن فارس بن زکریا؛ معجم مقائیس الغة، جلد اول، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، 1404 ه.ق.
    50. ابن زهره حلبی، حمزة ابن علی حسینی؛ غنیة النزوع الی علمی الاصول و الفروع، مؤسسه امام صادق (ع)، 1417 ه.ق.
    51. اصفهانی، محمد بن حسن؛ کشف الثام و الإبهام عن قواعد الأحکام، جلد هفتم، قم، گروه پژوهش دفتر انتشارات اسلامی، 1416 ه.ق.
    52. اصفهانی، حسین بن محمد؛ مفردات ألفاظ القرآن، چاپ سوم، لبنان، دار العلم، 1412ه.ق.
    53. انصاری، مرتضی رسائل فقهیة، قم، کنگره جهانی بزرگداشت شیخ انصاری، 1414 ه.ق.
    54. _________ ؛ مکاسب(المحشی)، جلد 15، قم، مؤسسه مطبوعاتی دار الکتاب، 1410 ه.ق.
    55. بازاللبنانی، سلیم رستم؛ شرح المجلة، بیروت، دار الحیاء التراث العربی، 1406 ه.ق.
    56. بجنوردی، سید حسن؛ القواعد الفقهیة، جلد اول، قم، نشر الهادی، 1419 ه.ق.
    57. جمعی از نویسندگان، موسوعه فقه اسلامی طبقا لمذهب اهل البیت(ع)، جلد 2، قم، موسسه دایره المعارف فقه اسلامی، چاپ اول، 1424 ه.ق.
    58. الحر العاملی، محمد بن حسن؛ وسائل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعة، تهران، مکتبة الاسلامیة، 1403 ه.ق.
    59. حلی، ابن ادریس؛ السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی، جلد دوم و سوم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1410 ه.ق.
    60. حلی، نجم الدین جعفر بن حسن؛ شرایع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام، جلد دوم، مؤسسه اسماعیلیان، 1408 ه.ق.
    61. حلی، جعفر بن حسن؛ مختصر النافع فی فقه الامامیة، جلد اول، قم، موسسه المطبوعات الدینیة، 1418 ه.ق.
    62. حلی، حسن بن یوسف بن مطهر؛ تذکرة الفقهاء، جلد پنجم و چهاردهم، مؤسسه آل بیت، بی­تا.
    63. الراوندی، قطب الدین؛ فقه القرآن، جلد دوم، قم، مکتبة آیة الله العظمی النجفی المرعشی، 1405 ه.ق.
    64. خویی، سید ابوالقاسم؛ مصباح الفقاهة، جلد ششم، مقرر، محمد علی توحیدی، بی­تا.
    65. السنهوری، عبدالرزاق؛ الوسیط فی شرح القانون المدنی الجدید، الجلد الثالث، منشورات حلبی لبنان، 2009 م.
    66. طباطبایی، سید علی؛ ریاض المسائل فی تحقیق الأحکام بالدلائل، جلد 12، قم، مؤسسه آل البیت (ع)، 1418 ه.ق.
    67. طوسی، محمد بن حسن ابوجعفر؛ المبسوط فی فقه الامامیه، جلد دوم، المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة، 1387ه.ق.
    68. طوسی، محمد بن جعفر؛ الخلاف، جلد سوم، قم، مؤسسه النشر الاسلامی، 1417 ه.ق.
    69. عاملی(شهید اول)، محمد بن مکی؛ القواعد و الفوائد، کتابفروشی مفید، بی­تا.
    70. عاملی، محمد بن مکی؛ الدروس الشرعیة فی فقه الامامیه، جلد سوم. قم، مؤسسه النشر الاسلامی، 1414 ه.ق.
    71. عاملی (شهید ثانی)، زین الدین بن علی بن احمد؛ الروضة البهیة فی شرح المعة الدمشقیة (المحشی-کلانتر)، جلد چهارم و پنجم، کتابفروشی داوری، 1410 ه.ق.
    72. عاملی، زین الدین بن علی بن احمد؛ مسالک الأفهام فی شرح شرایع الاسلام، جلد اول و پانزدهم، مؤسسه المعارف الاسلامیة، 1413
    73. عبد الناصر، جمال؛ موسوعه الفقه الاسلامی، الجزء الاول، یصدرها المجلس الأعلی للشئون الاسلامیة، 1990 م.
    74. غروی اصفهانی، محمد حسین؛ حاشیة المکاسب، انتشارات المحقق، 1418 ه.ق.
    75. قمی، محمد بن علی بن بابویه؛ من لا یحضره الفقیه، جلد چهارم، ترجمه علی اکبر غفاری و دیگران، نشر صدوق، 1409 ه.ق.
    76. کرکی، علی بن حسین؛ جامع المقاصد فی شرح القواعد، جلد نهم، قم، مؤسسه آل بیت علیهم السلام، 1414 ه.ق.
    77. مظفر، محمد رضا؛ حاشیة المظفر علی المکاسب، جلد دوم، قم، محقق، شیخ جعفر کوثرانی، بی­تا.
    78. موسوی خمینی، سید روح اله؛ البیع، جلد اول، قم، موسسه النشر الاسلامی، 1416 ه.ق.
    79. نایینی، محمد حسین؛ منیة الطالب فی شرح المکاسب، انتشارات مؤسسه النشر اسلامی، 1418 ه.ق.
    80. نجفی، محمد حسن؛ جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، جلد چهارم و بیست و دوم. دار احیاء التراث العربی، بی­تا.
    81. وجدانی فخر، قدرت اله؛ جواهر الفخریة فی شرح الروضة البهیة، جلد ششم، قم، اسماء قم، 1426 ه.ق.
    82. یزدی، سید محمد کاظم؛ حاشیة المکاسب، مؤسسه اسماعیلیان، 1410ه.ق.
      1. Hart, H; 1997, The Concept of Law, 2th edition, Oxford University press.
      2. Kropholler J; 1987, Comparative Law, Function and Method, 10 Encyclopedai of Public International Law, North-Holland.

      

     

CAPTCHA Image