دوفصلنامۀ علمی حقوق تطبیقی

دوفصلنامۀ علمی حقوق تطبیقی

تاثیر شرایط غیرمنتظره (فورس ماژور و عقیم شدن قرارداد) بر اختیارات کارفرما در قراردادهای پیمانکاری؛ مطالعه تطبیقی حقوق ایران و انگلیس

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
حقوق، علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی تهران مرکز، تهران، ایران
10.22096/law.2026.2087922.2366
چکیده
در نظام‌های حقوقی معاصر قراردادهای پیمانکاری پروژه‌های عمرانی و صنعتی، در معرض مخاطراتی چون بلایای طبیعی، تحریم‌ها، بحران‌های اقتصادی، همه‌گیری‌ها، تنش‌های ژئوپولیتیکی و مخاصمات مسلحانه قرار دارند. پژوهش با رویکرد تطبیقی، تاثیر «فورس ماژور» در حقوق ایران و «عقیم شدن قرارداد» در حقوق انگلیس را بر اختیارات کارفرما بررسی می‌کند. پرسش اصلی این است که کارفرما تا چه حد می‌تواند از اختیارات تعلیق، تعدیل یا فسخ استفاده کند. با روش توصیفی-تحلیلی و تطبیقی، داده‌ها از منابع کتابخانه‌ای، قوانین و رویه‌های قضایی گردآوری شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهند در ایران ابهام در تعریف فورس ماژور و ناهماهنگی قضایی، تفسیر یک‌طرفه به نفع کارفرما را ممکن می‌سازد. کارفرما می‌تواند وقوع فورس ماژور را انکار کرده و پیمانکار را حتی در شرایطی مانند جنگ یا تحریم‌های گسترده ملزم به اجرای تعهدات نماید. در حقوق انگلیس، دکترین عقیم شدن قرارداد و شروط فورس ماژور با نظارت قضایی دقیق، از تفسیر یک‌طرفه جلوگیری می‌کنند. اما به دلیل سخت‌گیری دادگاه‌ها در اثبات «غیرممکن شدن کامل اجرا» یا «تغییر اساسی هدف قرارداد»، این دکترین به‌ندرت اعمال می‌شود و در قراردادهای بلندمدت کارایی چندانی ندارد. نوآوری‌های پیشنهادی شامل تدوین آیین‌نامه فورس ماژور باذکر مصادیق جنگ و بیماری‌های همه‌گیر، ایجاد صندوق بیمه و استفاده از قراردادهای هوشمند مبتنی بر بلاک‌چین در ایران است. پژوهش با ارائه چارچوبی برای کاهش دعاوی، به بهبود کارایی قراردادهای پیمانکاری در شرایط بحرانی کمک می‌کند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The Impact of Unexpected Circumstances (Force Majeure and Frustration of Contract) on Employer’s Rights in Iranian and English Law

نویسندگان English

Payman Malek Mohammadi
Mahshid Sadat Tabaie
Department of Law, Central Tehran Branch, Eslamic Azad University, Tehran, Iran
چکیده English

comparative approach to examine how "force majeure" in Iranian law and "frustration of contract" in English law affect an employer's powers in construction contracts. The key question is to what extent the employer may exercise suspension, variation, or termination in response to such circumstances. Using a descriptive-analytical and comparative method, data are gathered from library sources, legislation, and case law. Findings show that in Iran, ambiguity in defining force majeure and judicial inconsistencies—especially regarding war and pandemics—allow unilateral interpretation favoring the employer. The employer may deny force majeure and compel the contractor to perform even under war or widespread sanctions. In contrast, English law, through frustration and force majeure clauses, offers a more structured framework with strict judicial oversight, preventing unilateral interpretation. However, due to stringent requirements for proving "radical impossibility" or "fundamental change of contractual purpose," this doctrine is rarely applied in practice and has limited effectiveness in long-term contracts.

کلیدواژه‌ها English

unforeseen circumstances
force majeure
frustration of contract
employer’s powers
construction contracts
Iranian and English law
impossibility of performance
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 05 آبان 1405