دوفصلنامۀ علمی حقوق تطبیقی

دوفصلنامۀ علمی حقوق تطبیقی

سلب صلاحیت حرفه‌ای مدیران شرکت‌های سهامی عام در بازار اوراق بهادار ایران و انگلستان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری حقوق مالکیت فکری، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 استاد، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
3 دانشیار، دانشکده حقوق، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
10.22096/law.2026.2075881.2336
چکیده
امروزه سلب صلاحیت مدیران شرکت‌های سهامی عام، به‌عنوان یکی از ابزارهای مهم پاسخ‌گو نمودن مدیران و حفظ حقوق سرمایه‌گذاران مورد استفاده قرار می‌گیرد. در بازار اوراق بهادار ایران، مفهوم سلب صلاحیت حرفه‌ای مدیران شرکت‌های سهامی عام، برای اولینبار در قانون توسعۀ ابزارها و نهادهای مالی جدید به‌منظور تسهیل اجرای سیاستهای کلی اصل چهل و چهارم قانون اساسی، مصوب 20/10/1388 مطرح گردید. لذا تبیین رژیم حقوقی حاکم بر سلب صلاحیت مدیران که نهادی نوپا در حقوق ایران است ضرورت دارد و برای نخستین بار، در این مقاله، ضمن تحلیل و تطبیق با حقوق انگلستان صورت گرفته است. ماحصل پژوهش حاضر، بر صلاحیت سلبی سازمان بورس و اوراق بهادار در موضوع صلاحیت حرفه‌ای مدیران، از رهگذار رسیدگی‌های تخلفاتی تأکید دارد و رفع برخی ایرادات و خلأهای قانونی لازم را برای اثربخشی این ابزار کارآمد بایسته می‌داند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Director Disqualification in Public Stock Companies under Iranian Securities Law: A Comparative Study of English Law

نویسندگان English

Marzie Khalili 1
Mohammad Reza Pasban 2
Mahmoud Bagheri 3
1 PhD student in Intellectual Property Law, Faculty of Law, Theology and Political Science, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
2 Professor, Faculty of Law and Political Science, Allameh Tabataba'i University, Tehran, Iran.
3 Associate Professor, Faculty of Law, University of Tehran, Tehran, Iran.
چکیده English

The disqualification of directors of public stock companies has become an important legal mechanism for enhancing directors' accountability and protecting investors' rights. In the Iranian securities market, the notion of director disqualification was first introduced in the Law for the Development of New Financial Instruments and Institutions (enacted on December 16, 2009). As a relatively new legal concept in the Iranian legal system, director disqualification requires careful examination. Therefore, this article presents the first comparative analysis of this mechanism under Iranian securities law and English law. The findings of the study highlight two main points. First, they emphasize the authority of the Securities and Exchange Organization, as the capital market regulator, to disqualify directors after the grounds for disqualification have been established through disciplinary proceedings. Second, they demonstrate the need to revise the relevant laws and regulations to address existing shortcomings and improve the effectiveness of the director disqualification mechanism.

کلیدواژه‌ها English

director disqualification
public stock company
securities law
securities market
سیاهۀ منابع
الف- منابع فارسی:
آیین‌نامۀ مادۀ 13 قانون توسعۀ ابزارها و نهادهای مالی جدید در راستای تسهیل اجرای سیاست‌های کلی اصل 44 قانون اساسی، مصوب 1391.
اساسنامۀ نمونه شرکت‌ تأمین سرمایه (سهامی عام).
اساسنامۀ نمونه شرکت‌ سبدگردان.
اساسنامۀ نمونه شرکت‌ کارگزاری.
اساسنامۀ نمونه شرکت‌های ثبت‌شده نزد سازمان بورس و اوراق بهادار به استثنای نهادهای مالی و پولی.
اسکینی، ربیعا. حقوق تجارت شرکت‌های تجاری. چاپ هشتم، جلد 2، تهران: سمت، 1385.
پاسبان، محمدرضا. حقوق شرکت‌های تجاری. چاپ چهارم، تهران: سمت، 1389.
پیری، فرهاد. حقوق بورس و اوراق بهادار. چاپ اول، تهران: جنگل، 1400.
تصویب‌نامه درخصوص اصلاح مادۀ 3 آیین‌نامۀ مادۀ 13 قانون توسعۀ ابزارها و نهادهای مالی جدید در راستای تسهیل اجرای سیاست‌های کلی اصل 44 قانون اساسی، مصوب 1388، شمارۀ 31001/ت 64163 ه مورخ 24/2/1404.
تصویب‌نامه درخصوص تعیین حداقل جریمۀ نقدی مندرج در مادۀ (14) قانون توسعۀ ابزارها و نهادهای مالی جدید به‎منظور تسهیل اجرای سیاست‌های کلی اصل چهل و چهارم قانون اساسی، مصوب 1401.
جوانمردی، محمد. «سلب صلاحیت مدیران متخلف؛ تضمینی بر سلامت بازار سرمایه»، پایگاه خبری بازار سرمایه، آخرین دسترسی در 6 خرداد 1404. https://www.sena.ir/news/89872
حامدی، میثم، و سید محمدجواد فرهانیان. تنظیم ونظارت در بازارهای مالی. چاپ اول، تهران: انتشارات نوای مدرسه با همکاری بورس اوراق بهادار، 1394.
دستورالعمل انضباطی ناشران پذیرفتهشده در بورس اوراق بهادار تهران، مصوب 1387.
دستورالعمل انضباطی ناشران ثبت‌شدۀ پذیرفته‌نشده، مصوب 1388.
دستورالعمل پذیرش اوراق بهادار در بورس اوراق بهادار تهران، مصوب 1386، با آخرین اصلاحات 1402.
دستورالعمل حاکمیت شرکتی ناشران ثبت‌شده نزد سازمان بورس و اوراق بهادار، مصوب 1401 با اصلاحات بعدی
دستورالعمل رسیدگی به تخلفات در بازار سرمایه، مصوب 1398.
دعائی، میثم، و سید محمدجواد فرهانیان. بررسی شرایط صلاحیت حرفه‌ای هیئت‌مدیره، شرکت‌های مادر هلدینگ. تهران: مدیریت پژوهش، توسعه و مطالعات اسلامی، سازمان بورس و اوراق بهادار، بهمن 1391.
دمرچیلی، محمد، علی حاتمی، و محسن قرائی. قانون تجارت در نظم کنونی. چاپ نوزدهم، تهران: نشر دادستان، 1392.
سلطانی، محمد. حقوق بازار سرمایه. چاپ دوم، تهران: سمت، 1396.
شعبۀ 1306 دادگاه عمومی تهران، حکم شمارۀ 144 مورخ 4 اردیبهشت 1378.
شعبۀ 15 دادگاه تجدیدنظر، دادنامۀ شمارۀ 624 مورخ 22 شهریور 1378.
شعبۀ 17 دیوان عالی کشور، دادنامۀ 505/17 مورخ 20 آذر 1379.
شعبۀ 35 دادگاه عمومی حقوقی تهران، دادنامۀ شمارۀ 9709970229500029 مورخ 21 فروردین 1397.
قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعۀ کشور، مصوب 1395.
قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، مصوب 1358.
قانون بازار اوراق بهادار جمهوری اسلامی ایران، مصوب 1384.
قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری، مصوب 1392.
قانون توسعۀ ابزارها و نهادهای مالی جدید در راستای تسهیل اجرای سیاست‌های کلی اصل 44 قانون اساسی، مصوب 1388.
قانون مجازات اسلامی، مصوب 1392.
لایحۀ قانونی اصلاح قسمتی از قانون تجارت، مصوب 1347.
هیئت عمومی دیوان عدالت اداری، رأی شمارۀ 1346 مورخ 17 اسفند 1395. https://qavanin.ir/Law/TreeText/?IDS=15407441023430183058
 
ب- منابع لاتین:
“About us, Companies House.” Gov. UK, Accessed September 11, 2025. https://www.gov.uk/government/organisations/companies-house
Cahn, Andreas, and David C. Donald. Comparative Company Law, text and cases on the Law Governing Corporations in Germany, The U.K and The U.S.A. New York: Cambridge University Press, 2010.
Civil Procedure Rules, 1998.
Companies Act, 2006.
Company Directors Disqualification Act, 1986 (CDDA 1986).
County Courts Act, 1984 (CCA84).
Farrar, John Hynes, Brenda Hannigan, Nigel E. Furey, and Philip Wylie. Farrar's Company Law. London: Butterworths, 1988.
Ferran, E. Principles of Corporate Finance Law. 2nd edition, Oxford: Oxford University Press, 2011.
Financial Conduct Authority Handbook, Enforcement Guide (EG), 2024.
“Financial Institutions, FCTMIS.” Accessed 5 October, 2025. https://fctemis.org/notes/5524_Lesson%20Note%20FINANCIAL%20INSTITUTIONS.pdf
Financial Service and Market Act, 2000. (FSMA).
French, D., S. Mayson, and C. French, Mayson, French & Ryanon Company Law. 30th edition, Oxford: Oxford University Press, 20132014.
Golding, Greg. “Tightening the Screws on Directors: Care, Delegation and Reliance.” University of New South Wales Law Journal 35, no. 1 (2012): 266290.
Goode, R. Principles of Corporate Insolvency Law, 5th edition, London: Sweet & Maxwell, 2019.
Gooley, John, David Russell, Matthew Dicker, and Michael Zammit. Corporations and Associations Law: Principles and Issues. 5th edition, Butterworths: LexisNexis, 2011.
Hannigan, Brenda, Company Law. 3rd edition, Oxford: Oxford University Press, 2012.
Hannigan, Brenda. Company Law. 6th edition, Oxford: Oxford University Press, 2021.
Insolvency Act, 1986.
“Insolvency Service disqualified more than 1,000 directors in 2024-25.” Insolvency Service, Gov.Uk, Accessed April 14, 2025. https://www.gov.uk/government/news/insolvency-service-disqualified-more-than-1000-directors-in-2024-25#:~:text=Latest%20figures%20from%20the%20Insolvency,published
Sealy, L. S., Company Law and Commercial Reality. London: Sweet & Maxwell, 1984.
Secretary of State v. Green [2010] EWHC 1928.
Tribunals, Courts and Enforcement Act (TCEA), 2007.
Villalta Puig, Gonzalo. “A Two-Edged Sword: Salomon and the Separate Legal Entity Doctrine.” Murdoch University Electronic Journal of Law 7, no. 3 (November 2000): 18.
Williams, Meyrick. “Directors’ Disqualification.” International Journal of Disclosure and Governance 2 (September 2005): 281304.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 07 مرداد 1405