دوفصلنامۀ علمی حقوق تطبیقی

دوفصلنامۀ علمی حقوق تطبیقی

در تکاپوی «هنجاریت قوانین» مطالعۀ تطبیقی رویۀ شورای نگهبان و دادگاه قانون اساسی فدرال آلمان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار،عضو هیأت علمی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، تهران، ایران.
چکیده
هنجاریت که مبتنی بر ویژگی «بایدانگار» و «الزام معطوف به کیفر» قوانین است، یکی از مهم‌‌ترین ویژگی‌های کیفی قانون است و تصویب قوانین فاقد اصول هنجاری، یقیناً تهدیدکنندۀ امنیت حقوقی شهروندان خواهد بود. ازسوی‌دیگر، نقش نهادهای پاسدار قانون اساسی در نظارت بر ویژگی هنجاریت قوانین، محل تأمل و نظر است و با الهام از رویۀ شورای قانون اساسی فرانسه، در بررسی رویۀ‌ شورای نگهبان ایران و دادگاه قانون اساسی فدرال آلمان، مواردی وجود دارد که نشان می‌دهد این نهادها به موازات تطبیق قوانین عادی با قانون اساسی (و شرع درمورد ایران)، مصوبات را از منظر هنجاریت قوانین نیز مورد نظارت قرار داده‌اند.
این مقاله به‌دنبال پاسخ به این سؤال است که مبنای مشروعیت، معیارها و نحوۀ نظارت شورای نگهبان ایران و دادگاه قانون اساسی فدرال آلمان بر هنجاریت قوانین چگونه است. در بررسی تطبیقی رویۀ‌ نهادهای پاسدار قانون اساسی ایران و آلمان مشخص می‌شود که هر دو نهاد به‌نوعی بر هنجاریت قوانین نظارت می‌کنند، لکن در این نحوه از نظارت از کارویژه‌های سنتی مبتنی بر قانون اساسی خود فاصلۀ چندانی نمی‌گیرند و نظارت بر هنجاریت قوانین را از مدخل نظارت‌های اساسی و شرعی به انجام می‌رسانند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

In the Pursuit of the Normativity of Laws: A Comparative Study of the Procedures of the Guardian Council of Iran and the Federal Constitutional Court of Germany

نویسنده English

Mohammad Shahab Jalilvand
Assistant Professor, Member of the Faculty of the Ministry of Science, Research and Technology, Tehran, Iran.
چکیده English

Normativity, which is based on the rule of law and the requirement for punishment of law, is one of the most important qualitative features of the law. The enactment of laws lacking normative principles will certainly threaten the legal security of citizens. On the other hand, the role of the constitutional courts in monitoring the normativity of law can be analyzed. Inspired by the French Constitutional Council's procedures, an examination of the procedures of the Iranian Guardian Council and the German Federal Constitutional Court reveals instances in which these institutions, in addition to applying laws to the principles of the constitution (and sharia in the case of Iran), have also considered the normativity of laws.
This article seeks to answer the question: What is the basis of the legitimacy, criteria, and manner of control of the Guardian Council of Iran and the Federal Constitutional Court of Germany in monitoring the normativity of laws? A comparative review of the procedures of the Constitutional Courts of Iran and Germany shows that both institutions are not far behind their traditional constitutional features in monitoring the normativity of laws, and the normativity of laws is governed by constitutional and religious scrutiny and they control the normality of laws through basic and sharia supervision.
.

کلیدواژه‌ها English

Normativity
Guardian Council
Federal Constitutional Court
Legal security
Constitution
سیاهۀ منابع
الف- منابع فارسی:
جلیلوند، محمدشهاب، و علی‌اکبر گرجی ‌ازندریانی. «ارزیابی مبانی نظارت بر کیفیت قانون‌گذاری ازسوی شورای نگهبان»، فصلنامۀ مجلس و راهبرد 27، شمارۀ 103 (پاییز 1399): 51‑80.
زارعی، محمدحسین. گفتارهایی در حقوق عمومی مدرن: حاکمیت قانون و دموکراسی. تهران: انتشارات خرسندی، 1394.
عبداله‌‌زاده شهربابکی، آزاده. «مبنای نظری بحث پیرامون مسئلۀ کیفیت قانون: چیستی و چرایی؟»، فصلنامۀ پژوهش حقوق عمومی 21، شمارۀ 63 (تابستان 1398): 295‑317.
عبداله‌زاده شهربابکی، آزاده. درآمدی برکیفیت قانون. تهران: شرکت سهامی انتشار، 1401.
غرقی، جلیل، غلامحسین رضایی، و مهدی هوشیار. «معیارهای تفکیک قوانین ماهوی از قوانین شکلی ازحیث اهداف، ویژگی‌ها و کارکرد در حقوق کیفری ایران»، فصلنامۀ فقه جزای تطبیقی 1، شمارۀ 4 (زمستان 1400): 84‑93.
فاورو، لویی. دادگاههای قانون اساسی: الگوی اروپایی دادرسی اساسی. ترجمۀ علی‌اکبر گرجی ازندریانی. تهران: انتشارات جنگل، 1393.
قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران.
کاتوزیان، ناصر. مقدمۀ علم حقوق. تهران: شرکت سهامی انتشار، 1394.
گرجی ازندریانی، علی‌اکبر. مبانی حقوق عمومی. تهران: انتشارات جنگل، 1394.
گرجی ازندریانی، علی‌اکبر، و محمدشهاب جلیلوند. «نظارت بر کیفیت قوانین در رویۀ شورای نگهبان»، فصلنامۀ دانش حقوق عمومی 6، شمارۀ 18 (اسفند‌ 1396): 1‑22.
متیو، برتران. قانون. ترجمۀ مجید ادیب. تهران: نشر میزان، 1391.
مدر، لوئیس. «ارزیابی تأثیرات: به‌سوی ارتقای کیفی قانون‌گذاری»، ترجمۀ حسن وکیلیان. گزارش پژوهشی مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی 240، شمارۀ 9528 (بهمن 1387): 1‑26.
مرکز تحقیقات شورای نگهبان. مجموعه نظریات شورای نگهبان درمورد مصوبات مجلس شورای اسلامی. جلدهای 12 و13، تهران: مرکز تحقیقات شورای نگهبان، 1384.
نظریۀ شورای نگهبان، شمارۀ‌ 121، مورخ 8 فروردین 1367.
نظریۀ شورای نگهبان، شمارۀ 23107/30/86، مورخ 16 آبان 1386.
نظریۀ شورای نگهبان، شمارۀ 517، مورخ 4 مرداد 1369.
نظریۀ شورای نگهبان، شمارۀ 5310، مورخ 21 شهریور 1361.
نظریۀ شورای نگهبان، شمارۀ 860، مورخ 29 شهریور 1374.
وکیلیان، حسن، و احمد مرکزمالمیری. «مقدمه‌ای بر فلسفۀ قانون‌گذاری؛ در تکاپوی ارتقای کیفیت قانون»، فصلنامۀ پژوهش حقوق عمومی 18، شمارۀ 51 (شهریور‌ 1395): 29‑54.
ویژه، محمدرضا. «امنیت حقوقی به‌مثابۀ شرط تحقق امنیت قضایی»، فصلنامۀ راهبرد 20، شمارۀ 58 (بهار 1390): 95‑130.
ویژه، محمدرضا. «نظارت مرجع صیانت از قانون اساسی بر کیفیت قوانین ـ نگرشی تطبیقی بر عملکرد مراجع صیانت از قانون اساسی ایران و فرانسه»، در: سالنامۀ ایرانی حقوق بین‌الملل و تطبیقی، شمارۀ 3، گودرز افتخارجهرمی، علی‌حسین نجفی‌ابرندآبادی و ابراهیم بیگ‌زاده، 140‑163. تهران: شرکت سهامی روزنامه رسمی کشور، 1386.
هداوند، مهدی. «نظارت قضایی: تحلیل مفهومی، تحولات اساسی» نشریۀ حقوق اساسی 5، شمارۀ 9 (شهریور 1387): 7‑56.
 
ب- منابع لاتین:
Aitken, V. E.  “An Exposition of Legislative Quality and its Relevance for Effective Development,” Accessed July 4, 2013. https://www.luc.edu/media/lucedu/prolaw/documents.
Austin, John. The Province of Jurisprudence Determined and the Uses of the Study of Jurisprudence. London: Weidenfeld & Nicolson, 1980.
Bentham, Jeremy. Theory of Legislation. London: Trubner, 1932.
“Bundesverfassungsgericht,” Accessed July 15, 2023. https://www.bundesverfassungsgericht.de
BVerfG, Judgment of the Second Senate, 2 BvR 2365/09, 04 May 2011.
BVerfG, Order of the First Senate, 1 BvL 6/10, 17 December 2013.
BVerfG, Order of the First Senate, 1 BvR 1299/05, 24 January 2012.
BVerfG, Order of the Second Senate, 2 BvR 2436/10, 17 September 2013.
BVerfG, Order, 2 BvR 1487/17, 24 July 2017.
H.W.R, Wade, and C.F. Forsyth. Administrative Law. Oxford: Clarendon Press, 1994.
Kommers, Donald. “An Introduction to the Federal Constitutional Court.” German Law Journal (2001): 1‑5. http://www.germanlawjournal.com/article.php.
Marmor, Andrei. Philosophy of law. New Jersey: Princeton University Press, 2010.
Mousmouti, Maria. “Operationalising Quality of Legislation Through the Effectiveness Test.” Legisprudene Journal 6, no. 2 (2012): 191‑205.
Vareen Vanterpool, “A Critical Look at Achieving Quality in Legislation” 9Eur. J.L. Reform, no. 167 (2007): 200‑218.
Villiers, Michel. Dictionnaire du droit constitutionnel, Paris/Montréal: Dictionnaire du droit constitutionnel, Dalloz 2008.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.