دوفصلنامۀ علمی حقوق تطبیقی

دوفصلنامۀ علمی حقوق تطبیقی

جایگاه ارادۀ ظاهری و باطنی در ایجاد اعمال حقوقی (مطالعۀ تطبیقی در قوانین مدنی افغانستان، مصر و قانون موجبات و عقود لبنان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، گیلان، ایران.
2 دانشجوی دکترای حقوق خصوصی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، گیلان، ایران.
چکیده
اراده رکن اصلی اعمال حقوقی است. برای ایجاد اعمال حقوقی، علاوه‌بر وجود اراده، اظهار آن نیز لازم است. اما در بعضی موارد، وضعیت به‌گونه‌ای است که این ارادۀ اظهارشده مغایر قصد درونی شخص صادرکنندۀ آن است. در این حالت، این سؤال به وجود می‌آید که کدامِ آن‌ها بر اعمال حقوقی حاکم است؟ درصورت ترجیح یکی بر دیگری، چه آثاری بر آن مرتب می‌شود؟ در این مورد، دو دیدگاه متفاوت وجود دارد. عده‌ای ارادۀ باطنی را معیار قرار داده‌اند. نتیجۀ این نظریه آن است که درصورت عدم وجود قصد درونی و یا معیوب بودن آن، عقد صحیح نباشد. اما عده‌ای دیگر به حاکمیت ارادۀ ظاهری باور دارند که یکی از آثار آن عدم بطلان اعمال حقوقی درصورت معیوب بودن قصد درونی است. قانون مدنی افغانستان رویکرد میانه را در پیش ‌گرفته‌است. مادۀ 513، اصل را بر حاکمیت ارادۀ ظاهری نهاده‌است، اما در مواد 493، 497، 594، 700 و امثال آن، ارادۀ باطنی ترجیح داده شده‌است. قانون مدنی مصر نیز روش تعدیل‌یافته‌ای از نظریۀ حاکمیت ارادۀ ظاهری و حاکمیت ارادۀ باطنی را برگزیده‌است. اما در قانون موجبات و عقود لبنان، به‌صورت واضح، حاکمیت ارادۀ باطنی پذیرفته شده‌است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The Role of Apparent Volition and Actual Volition in Creation of Legal Acts (Comparative Study in the Civil Code of Afghanistan and Egypt and the Code of Obligations and Contracts of Lebanon)

نویسندگان English

Seyyed Mohammad Asadinezhad 1
Ali Sadeqi 2
1 Associate Professor, Faculty of Literature and Humanities, University of Guilan, Guilan, Iran.
2 PhD Student in Private Law, Faculty of Literature and Humanities, University of Guilan, Guilan, Iran.
چکیده English

The volition has fundamental role to create legal actions. In order to create legal acts, in addition to the existence of volition it must be expressed. But in some cases the apparent volition is contrary to the actual volition of the issuing party. In this case, the question arises, which one of them governs on legal relations? If we prefer one of them over the other, what effects will be arranged on it? There are two different theory on this issue. Some scholars say that the actual volition governs on legal relations. The result of this theory is that the contract is not valid if there is no actual volition or it is defective. In opposite to this opinion, some other writers believe in the rule of the apparent volition on legal relations. One effect of this theory is the invalidity of legal acts if the actual volition is defective. In this research we show that Afghanistan's civil code has established the principle of the rule of apparent volition in article 513. But in Articles 493, 497, 594, 700 it has preferred the actual volition. Egyptian civil code has also chosen an amended method from the theory of the rule of the apparent volition and the rule of the actual volition. In this law the main theory is the theory of actual volition but in some cases it has been modified with the apparent volition. The code of obligations and Contracts of Lebanon recognizes the rule of actual volition.

کلیدواژه‌ها English

volition
apparent volition
actual volition
legal acts
سیاهۀ منابع
الف- منابع فارسی:
الماسی، اکبر. «حل تعارض ارادۀ ظاهری و باطنی در رویۀ قضایی» پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری، 1398.
بیگدلی، سعید، و اعظم مالکی. «جایگاه ارادۀ ظاهری و باطنی در فقه و حقوق موضوعه»، مجلۀ حقوقی دادگستری 76، شمارۀ 80 ‌(1391): 87‑117.
جعفری لنگرودی، محمدجعفر. ترمینولوژی حقوق. تهران: گنج دانش، 1380.
حسینی‌مقدم، سید حسن. «تأثیر اعلام اراده در ایجاد اثر حقوقی در حقوق ایران» رسالۀ دکترا، دانشگاه مازندران، 1395.
رسولی، عبدالحسین. قواعد عمومی قراردادها. کابل: فرهنگ، 1396.
سنهوری، عبدالرزاق احمد. دوره حقوق تعهدات ، ترجمۀ محمدحسین دانش‌کیا و سید مهدی دادمرزی. قم: دانشگاه قم، 1382.
شهیدی، مهدی. تشکیل قراردادها و تعهدات. تهران: مجد، 1380.
کاتوزیان، ناصر. اعمال حقوقی (قرارداد-ایقاع). تهران: سهامی انتشار،‌ 1391.
کاتوزیان، ناصر. حقوق مدنی: قواعد عمومی قراردادها. جلد 1، تهران: گنج دانش، 1399.
کشاورزی ولدانی، مرتضی. «حاکمیت ارادۀ ظاهری در متون فقه امامیه» رسالۀ دکترا، دانشگاه فردوسی مشهد، 1396.
گرجی، سمیرا. «واکاوی ارادۀ ظاهری و باطنی در عقود از منظر فقه و حقوق ایران» پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید اشرفی اصفهانی، 1395.
موسوی بجنوردی، سید محمد، و سید مصطفی ملیحی. «بررسی تطبیقی ماهیت اراده و آثار آن در نظام حقوقی ایران، فرانسه و آلمان با تکیه بر آرای امام خمینی ره»، پژوهشنامۀ متین  امام خمینی (س) و انقلاب اسلامی 17 (1394): 1‑22.
میرمعزی، سیدحسین. بیع الخیار از منظر فقه و اقتصاد. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی،‌ 1387.
هرمزی، خیرالله. «ارادۀ ظاهری و ارادۀ باطنی و نقش آن در تفسیر و آثار قرارداد» پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران، 1376.
 
ب- منابع عربی:
ابن‌خوجه، محمد الحبیب. «الوفاء بما یتعلق ببیع الوفاء»، مجله مجمع الفقه الاسلامی 3، العدد‌ 7 (1412 ه. ق): 107‑184.
ابن‌نجیم، زین‌الدین بن ابراهیم بن محمد. البحر الرائق شرح کنزالدقائق. مع تکملة بحرالرائق محمد بن حسین بن علی الطوری الحنفی. مع الحدود منحة الخالق ابن‌عابدین. طباعة 2، العدد 6، ]بی‌جا[: دارالکتاب الاسلامی، ]بی‌تا[.
الاتاسی، محمد خالد. شرح المجلة. العدد 1، پشاور: حقانیه، ]بی‌تا[.
بجنوردی، حسن. القواعد الفقهیة. العدد 3، قم: الهادی، 1377.
بخاری الجعفی، محمد بن اسماعیل ابوعبدالله. الجامع المسند الصحیح المختصر من امور رسول‌الله صلی‌الله‌علیه‌ وسلم و سننه و ایامه (صحیح البخاری). تحقیق: محمد زهیر بن ناصر الناصر. العدد1و3، ]بی‌جا[: دار طوق النجاة، 1422 ه. ق.
تسخیری، محمدعلی. «بیع الوفاء عند الامامیه»، مجله مجمع الفقه الاسلامی 7، العدد‌ 7 (1412 ه. ق): 67‑92.
جادالله النجار، یاسر عبدالحمید. «الارادة الظاهرة و الباطنة و نماذج من تطبیقاتها فی المعاملات المالیة المعاصرة»، ﺑﻜﻠﯿﺔ اﻟﺸﺮﯾﻌﺔ واﻟﻘﺎﻧﻮن ﺑﺎﻟﺪﻗﮭﻠﯿﺔ 20، العدد‌ 3 (2018): 1883‑1984. 
حر العاملی، محمد بن الحسن. وسائل الشیعة. العدد 1 و 6، تحقیق: مؤسسة آل‌البیت (ع) لاحیاء التراث، قم: مؤسسة آل‌البیت (ع) لاحیاء التراث، ]بی‌تا[.
حسنی محمد، عباس. العقد فی الفقه الاسلامی. العدد 1، ]بی‌جا[: ‌1413 ه. ق.
حسینی مراغی، میر عبدالفتاح. العناوین الفقهیة. قم: مؤسسة النشر الاسلامی، 1417 ه. ق.
حیدر، علی. دررالحکام شرح مجلة الاحکام. العدد‌‌ 1، ریاض: دار عالم الکتب، ]بی‌تا[.
زحیلی، وهبه. الفقه الاسلامی و ادلته. العدد 4، دمشق: دارالفکر،‌ 1405‌ ه. ق.
زرقا، مصطفی احمد. المدخل الفقهی العام. العدد 1، دمشق: دارالقلم، 1435 ه. ق.
زیدان، عبدالکریم. الوجیز فی شرح القواعد الفقهیة فی الشریعة الاسلامیة. بیروت: رساله، 2001.
زیلعی، عثمان بن علی. تبیین الحقائق شرح کنز الدقائق (مع شرح احمد الشلبی). العدد‌ 4 و 5، بولاق: المطبعة الکبری الامیریة،‌‌ 1315.
سنهوری، عبدالرزاق احمد. الوجیز فی شرح القانون المدنی، نظریة الالتزام بوجه عام. قاهره: دارالنهضة العربیة، 1996.
سنهوری، عبدالرزاق احمد. الوسیط فی شرح القانون المدنی الجدید. العدد 1، بیروت: منشورات الحلبی الحقوقیة، 2011.
سنهوری، عبدالرزاق احمد. مصادر الحق. العدد 4، بیروت: منشورات الحلبی الحقوقیة، 1998.
سنهوری، عبدالرزاق احمد. نظریة العقد. العدد 1، بیروت: منشورات الحلبی الحقوقیة، 1998.
سوار، وحیدالدین. التعبیر عن الارادة فی الفقه الاسلامی (دراسة مقارنة بالفقه الغربی). الجزایر: الشرکة الوطنیة للنشر و التوزیع،‌‌ 1979.
سید سابق. فقه السنة. العدد 3، ریاض: مکتبة الرشد،‌ 1422‌ ه. ق.
عوجی، مصطفی. القانون المدنی. العدد‌‌ 1 (العقد)، بیروت: منشورات الحلبی الحقوقیة، 2007.
قرنی، مزهر بن محمد بن ظافر. «الفرق بین الارادة الظاهرة و الارادة الباطنة»، مجلة العدل، شمارۀ‌‌ 3 (1420 ه. ق): 26‑51.
کاشف الغطاء، محمدحسین. تحریر المجلة. العدد 1، ]بی‌جا[: المجمع العالمی للتقریب بین المذاهب الاسلامیة،‌ 1422 ه. ق.
کلینی، ابی‌جعفر محمد بن یعقوب ابن اسحاق. الفروع من الکافی. مصحح: علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی، العدد‌ 5‌‌، تهران: دارالکتب الاسلامیه، 1407‌ ه. ق.
المجلة الاحکام العدلیة.1286ه. ق
مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی. بحارالانوار. العدد‌ 84، ]بی‌جا[: مؤسسة الوفاء، 1403 ه. ق.
مکارم شیرازی، ناصر. القواعدالفقهیة. العدد‌ 2، قم: مدرسة امام علی بن ابی‌طالب‌ (ع)، 1393.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.