دوفصلنامۀ علمی حقوق تطبیقی

دوفصلنامۀ علمی حقوق تطبیقی

بررسی تطبیقی شرط نامشروع در حقوق ایران و انگلستان و مقایسه آن با شرط غیرمنصفانه در سایر کشورهای اروپایی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
2 استاد تمام، گروه حقوق خصوصی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
چکیده
آزادی قراردادی شرایطی دارد که رعایت نکردن آن‌ها، اجرای آن را محدود می­سازد. قوانین موضوعه و نظم عمومی و اخلاق ­حسنه از قواعد محدودکننده‌ی آزادی اراده‌اند که در کلیه نظام­های حقوقی، از جایگاهی ویژه و قابل تأمل برخوردارند. این قواعد که در نوشته­های حقوقی راجع به قراردادها، تحت عنوان نامشروع شدن قرارداد مورد مطالعه قرار می­گیرند، در حقوق کشورهای ایران و انگلستان به لحاظ آثار و اوصاف از وضعیت کاملاً مشابهی برخوردار نیستند. در هر دو نظام حقوقی مورد مطالعه، ضمانت‌اجرای قراردادهای مغایر نظم عمومی و اخلاق حسنه بطلان مطلق اعلام شده و البته شرط نامشروع در حقوق ایران خود باطل است؛ ولی مبطل عقد نیست. در حقوق ایران، اجرای شرط نامشروع و در حقوق انگلستان، اجرای قرارداد نامشروع ممکن نیست. شرط دیگری که در قرارداد برخلاف اخلاق حسنه و مصالح و منافع عمومی است و به نابرابری‌های غیرﻗﺎﺑـﻞ اﻏﻤـﺎض در روابط ﻗـﺮاردادی منجر گردیده و به‌تبع آن، صدور قوانین و دستورالعمل‌هایی را از سوی کشورهای اروپایی در پی داشته است، شرط غیرمنصفانه است که البته کشورهای عضو در عمل به این قوانین و نیز ضمانت‌اجرای آن با مشکلاتی روبرو هستند که در این نوشتار با مطالعه دقیق پیرامون قوانین و دستورالعمل‌های مربوط به آن، به بررسی دلایل قابل ملاحظه‌ای که باعث اختلاف تفاسیر و اختلاف در نحوه عمل به این قوانین گردیده است، می‌پردازیم.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

A Comparative Study of the Illegitimate Condition in Iranian and British Law and its Comparison with the Unfair Condition in Other European Countries

نویسندگان English

Abolfazl Moeinizadeh 1
Ebrahim Taghizadeh 2
1 Ph.D. Student in Private Law, Payame Noor University, Tehran, Iran.
2 Full Professor, Private Law, Payame Noor University, Tehran, Iran.
چکیده English

The importance of the role that the contract plays in an economic system is undeniable. The importance of the matter is such that the law accepts, if it has not decided on it, that it must accept that the parties to the contract enjoy economic freedom of decision when concluding the contract, but that the contractual freedom is limited. Are those that limit unconditional actions? The laws of subject matter and public order and good morals are among the rules restricting the freedom of contractual will, which have a special and considerable place in all legal systems. These rules, which are mentioned in legal writings about contracts under the title of the "illegitimacy of the contract”, are studied, in the law of Iran and the United Kingdom in terms of effects and characteristics are not exactly the same. In both legal systems under study, the guarantee of the implementation of contracts contrary to public order and good morals is declared absolutely invalid. Moreover, the illegitimate condition is invalid in Iranian law, but it does not invalidate the contract. Another type of contractual conditions, the unfair condition, is against ethics and public interest. It has resulted in unignorable inequalities in contractual relations and issued rules and regulations by the European countries, though, these countries have problems in protecting its legal sanction. The current study investigates respective rules and regulations carefully and discusses about major reasons of differences in their interpretation and execution.
 

کلیدواژه‌ها English

Illegal Condition
Unfair Condition
Ethics
Public Order
الف. کتب و مقالات
الف-1. فارسی
ابدالی، مهرزاد. « نظریه نظم عمومی و اخلاق حسنه در حقوق مدنی همراه با مطالعه تطبیقی حقوق کشورهای فرانسه، انگلستان و ایران»رساله دکتری، دانشگاه تربیت مدرس، 1380.
احمدزاده بزار، سیدعبدالمطلب، مجید رضایی دوانی، و سیدمحمدصادق قبولی درافشان. «مفهوم و جایگاه شروط غیرمنصفانه در حقوق اروپا و حقوق موضوعه ایران، با رویکردی به عدل و انصاف در فقه امامیه»، مجله پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، شماره 17 (پاییز1397): 3-34.
افراسیابی، مهدی. «شروط ناعادلانه قراردادها در حقوق ایران» پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه جامع امام حسین(ع)، 1394.
امامی، سیدحسن. حقوق مدنی. تهران: انتشارات کتاب‌فروشی اسلامی، 1377.
امیر تیموری، سعیده. «حقوق مصرف و شروط تحمیلی» پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید بهشتی، 1389.
امیری قائم‌مقامی، عبدالمجید. حقوق تعهدات. تهران: نشر میزان، 1378.
امینی، منصور، میرحسین عابدینی، و سکینه کرمی. «نحوه مقابله نظام‌های حقوقی با شروط ناعادلانه قراردادی و سکوت قانون حمایت از حقوق مصرف‌کننده در ایران»، تحقیقات حقوقی، شماره 150 (1391): 186-202.
بحری، ادریس. «بررسی مکانیزم‌های کنترل شروط غیرمنصفانه در قراردادهای مصرف‌کننده»، سومین کنفرانس بین المللی و ملی مطالعات مدیریت، حسابداری و حقوق (آذر1399): 14-18.
 
ﺗﺮاﺑﯽ، احمد. ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺗﻔﺼﯿﻠﯽ و ﺷﺮح ﺣﻘﻮق ﻗﺮاردادﻫﺎی اﻧﮕﻠﺴﺘﺎن. تهران: نشر دنیای سبز.
ﺟﺎن. ان. آداﻣﺰ و راﺟﺰ ﺑﺮاوﻧﺰورد. ﺗﺤﻠﯿﻞ و ﻧﻘﺪی ﺑﺮ ﺣﻘﻮق ﻗﺮاردادﻫﺎی اﻧﮕﻠﺴﺘﺎن. ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺳﯿﺪﻣﻬﺪی ﻣﻮﺳﻮی، تهران: ﻧﺸﺮ ﻣﯿﺰان، 1386.
جعفری لنگرودی، محمدجعفر.  مکتب‌های حقوقی در حقوق اسلام. تهران: گنج دانش، 1370.
 حبیبی درگاه، بهنام.  اصول حقوق قرارداد اروپا. تهران: مجمع علمی و فرهنگی مجد، 1389.
خوئینی، غفور. حقوق تعهدات (تحلیل فقهی حقوقی). تهران: نشر زهد، 1379.
داﮐﺴﺒﺮی، راﺑﺮت. ﻣﺮوری ﺑﺮ ﺣﻘﻮق ﻗﺮاردادﻫﺎ در اﻧﮕﻠﺴﺘﺎن. ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺳﯿﺪﺣﺴﯿﻦ ﻣﯿﺮﻣﺤﻤﺪ ﺻﺎدﻗﯽ. تهران: ﻧﺸﺮﺣﻘﻮﻗﺪان، 1377.
ساردویی نسب، محمد. «مؤلفه‌های غیرمنصفانه بودن قرارداد»، مجله حقوقی دادگستری، شماره 75 (1390): 45-49.
شریف، احمد.  شرط در آیینه فقه و حقوق. تهران: انتشارات کمال‌الملک، 1387.
شهیدی، سیدمهدی. تشکیل قراردادها و تعهدات. تهران: نشر حقوقدان، 1377.
شهیدی، مهدی. حقوق مدنی - تعهدات. تهران: مجمع علمی و فرهنگی مجد، 1382.
شیروی، عبدالحسین. «غیرمنصفانه و خلاف وجدان بودن شروط قراردادی در حقوق کامن‌لا با تأکید بر حقوق انگلستان –آمریکا و استرالیا»، مجتمع آموزشی عالی قم، شماره 14، سال چهارم (1381): 20-27.
صبوحی، مهدی. «قراردادهای غیرمنصفانه در حقوق موضوعه ایران و کامن‌لا» پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات دامغان، 1394.
صفایی، سیدحسین. دوره مقدماتی حقوق مدنی، قواعد عمومی قراردادها. جلد دوم، تهران: نشر میزان، 1382.
صفایی، سیدحسین، و نگار شمالی. «مطالعه تطبیقی ضمانت اجرای غیرمنصفانگی شروط قراردادی در ایران – ایالات‌متحده آمریکا و اتحادیه اروپا»، فصلنامه تحقیقات حقوقی، شماره 86 (1398): 45-51.
عادل، مرتضی، و محسن شمس الهی. «شرط غیرمنصفانه در قراردادهای مصرف‌کننده»، فصلنامه پژوهش حقوق خصوصی، سال هفتم، شماره 25 (1397): 206- 223.
عزیزکریم، جواد، حوراء انصاری، اعظم قبولی، و سیدمحمدمهدی درافشان. «مطالعه تطبیقی مقابله با شرط غیرمنصفانه در حقوق ایران و عراق»، فصلنامه مجلس و راهبرد، شماره 103 (1399): 219-246.
علوی، سیدمحمدتقی، و بابک بابازاده. «تفسیر قرارداد در نظام حقوق کامن‌لا»، دوفصلنامه علمی- تخصصی علامه، سال دهم (پاییز و زمستان1389): 4-13.
قاسمی،محمدعلی. «بررسی مبانی فقهی نفی عسر و حرج»، مجله الهیات و حقوق، شماره 24: 46-57
کاتوزیان، ناصر. قواعد عمومی قراردادها. جلد سوم، تهران: شرکت سهامی انتشار، 1387.
کاتوزیان، ناصر. حقوق مدنی، اعمال حقوقی. تهران: شرکت سهامی انتشار، 1385.
کاتوزیان، ناصر. دوره مقدماتی حقوق مدنی (قرارداد، ایقاع). تهران: شرکت سهامی انتشار،1370.
گروسی، علی‌اکبر، و محمدرضاپیرهادی. «تضمینات شرط غیرمنصفانه در قراردادهای الحاقی با مطالعه در نظام حقوقی ایران و انگلستان»، مجله فقه و مبانی حقوق اسلامی، شماره 4 (زمستان 1398): 135-149.
محقق داماد، سیدمصطفی. قواعد فقه بخش مدنی. تهران: مرکز نشر علوم اسلامی، 1390.
نبی‌زاده کبریا، قاسم. «شروط ناعادلانه و مطالعه تطبیقی در نظام‌های حقوقی ایران و انگلستان» رساله دکتری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران، 1393.
الهیان، مجتبی. «شروط غیرمنصفانه در قراردادهای بیمه و آثار آن از منظر فقه و حقوق ایران»، پژوهش‌های فقهی، شماره 8 (1392): 6-14.
الف-2. عربی
انصاری، شیخ مرتضی. المکاسب. جلد6، قم : موسسه باقری،1411ق.
بجنوردی موسوی، سیدحسن بن آقابزرگ.  القواعد الفقهیه. محقق/ مصحح: مهدی مهریزی و محمدحسن درایتی، قم: نشر الهادی، 1419 ق.
حلی، علامه، حسن بن یوسف.  قواعدالاحکام فی معرفه الحلال والحرام. محقق/مصحح: گروه پژوهش دفتر انتشارات اسلامی، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1413 ق.
حلی، محقق، نجم‌الدین.  المختصر النافع فی فقه الامامیه. قم: مؤسسه المطبوعات الدینیه، 1418 ق.
حسینی المراغی، میرعبدالفتاح.  العناوین الفقهیه. جلد 1 و 2، قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1418 ق.
خمینی، روح‌الله الموسوی.  تحریرالوسلیه. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1409 ق.
خویی، سیدمحمدتقی موسوی. الشروط أو ألتزامات التبعیه فی العقود. بیروت: ناشر دارالمورخ العربی، 1414 ق.
نراقی، احمد بن محمد. عوائد الایام فی بیان قواعد الاحکام و مهمات مسائل الحلال والحرام. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، 1417 ق.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.