متعارف بودن به مثابه اصل حقوقی در حقوق قراردادها

قنواتی, جلیل; حیدری سورشجانی, مژده; کریمی, حسین

doi:10.22096/law.2020.40435

متعارف بودن به مثابه اصل حقوقی در حقوق قراردادها

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان

جلیل قنواتی ¹

مژده حیدری سورشجانی ²

حسین کریمی ³

¹ دانشیار دانشکده حقوق، پردیس فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران.

² دانش آموخته کارشناسی ارشد، پردیس فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران ،

³ دانش آموخته حقوق خصوصی، دانشگاه مفید، قم، ایران.

10.22096/law.2020.40435

چکیده

امروزه متعارف بودن بهعنوانِ یکی از اصول حقوقی در حقوق قراردادهای اروپایی از جایگاه مهمی برخوردار است. این قاعده با توجه به مصادیق فراوان و کاربرد گسترده، در بسیاری از اسناد بینالمللی مانند کنوانسیون بیع بینالمللی کالا، اصول حقوق قراردادهای اروپایی و حقوق پیشنهادی بیع مشترک اروپا بهعنوانِ یکی از اصول مهم حقوق قراردادها شناخته شده است. متعارف بودن بهمعنایِ آنچه یک انسان متعارف در اوضاع و احوال مشابه انجام میدهد، دارای آثار گستردهای در مراحل انعقاد، اجرا و تفسیر قرارداد و تکمیلکننده و محدودکنندۀ قواعد قراردادی است. با بررسی اسناد بینالمللی و حقوق ایران درمییابیم که متعارف بودن در حقوق ایران برخلاف حقوق اروپا بهعنوانِ یک اصل حقوقی مصرّح شناخته نشده است؛ با وجود این با استقرا در مصادیق متعارف بودن در حقوق موضوعه ایران و نیز با توجه به امضایی بودن احکام معاملات و تأیید رویه متعارف در اغلب موارد، بهویژه اهمیت فراوان عرف و عادت، این پرسش مطرح میشود که آیا میتوان در حقوق ایران نیز همسو با اسناد بینالمللی، متعارف بودن را بهعنوانِ یک اصل حقوقی مورد پذیرش قرار داد. در این مقاله این سؤال را بررسی میکنیم.

کلیدواژه‌ها

متعارف بودن

اصل حقوقی

حقوق قراردادها

حقوق اروپا

حقوق ایران

عنوان مقاله English

To be Reasonable as a Legal Principle in Contract law

نویسندگان English

Jalil Ghanavati ¹

Mojdeh Heydari ²

Hossein karimi ³

¹ Associate professor, Faculty of Law, Farabi Branch of Tehran University of Tehran, Qom, Iran.

² Master of Private Law, Farabi Branch of Tehran University of Tehran, Qom, Iran.

³ Ph.D of Private Law, Mofid University, Qom, Iran.

چکیده English

Nowadays, reasonability has played an important role as one of the legal principles in European contract law. This rule is recognized as one of the most important principles of the contract law because of wide usage in many international documents such as the Convention on International sale of Goods, the principles of European contract law and the proposed common law of European trade. Reasonableness means that what a normal person does in a similar situation has wide effects in concluding, enforcing, and interpreting a contract, and complementing and limiting the rules of contract. By considering international documents and Iranian law, we find that Reasonableness in Iranian law, unlike European law, is not recognized as a well known legal principle. However, with the establishment of Reasonableness examples in Iranian law and also with the confirmed of the rules of transactions in sharia and the approval of conventional procedures in most cases, especially the great importance of custom and habit, the question arises whether in Iranian law like International documents have recognized reasonability as a legal principle. In this article, we consider this question.

کلیدواژه‌ها English

Reasonableness

legal principle

contract law

European law

and Iranian law

کتابنامه

الف- کتب و مقالات

الف-1: فارسی
1. 1. اخلاقی، بهروز؛ امام، فرهاد (1385)، ترجمه اصول قراردادهای تجاری بین‌المللی، چاپ دوم، تهران: موسسه مطالعات و پژوهش‌های حقوقی شهر دانش.
2. 2. بولانژه، ژان (1376)، ... اصول کلی حقوق و حقوق موضوعه، ترجمه: علیرضا محمدزاده وادقانی، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، شماره صفر، دورۀ 36، صص 73-100.
3. 3. بهروم، مهد علی (1380)، سوء عرضه در حقوق انگلیس و تدلیس در حقوق اسلام، ترجمه: جلیل قنواتی و ابراهیم عبدی پور، چاپ اول، قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
4. 4. جعفری لنگرودی، محمد جعفر (1357)، دائرة المعارف حقوق مدنی و تجارت، جلد 1، چاپ اول، تهران: بنیاد راستاد.
5. 5. جعفری لنگرودی، محمد جعفر (1381)، ترمینولوژی حقوق، چاپ دوازدهم، تهران، گنج دانش.
6. 6. جعفری لنگرودی، محمد جعفر (1392)، تأثیر اراده در حقوق مدنی، چاپ سوم، تهران: گنج دانش.
7. 7. جمعی از نویسندگان (تدوین توسط هیجده نفر از دانشمندان حقوق دانشگاه‌های معتبر جهان) (1374)، تفسیری بر حقوق بیع بین‌الملل؛ (تفسیری بر حقوق بیع بین‌المللی، کنوانسیون 1980 وین)، ترجمه: مهراب داراب پور، چاپ اول، تهران: گنج دانش.
8. 8. حق شناس، علی محمد؛ سامعی، حسین؛ انتخابی، نرگس (1385)، فرهنگ معاصر هزاره، چاپ ششم، تهران: واحد پژوهش فرهنگ معاصر.
9. 9. الشریف، محمد مهدی (1391)، منطق حقوق؛ پژوهشی در منطق حاکم بر تفسیر و استدلال حقوقی، چاپ اول، تهران: شرکت سهامی انتشار.
10. 10. صاحبی، مهدی (1376)، تفسیر قراردادها در حقوق خصوصی، چاپ اول، تهران، ققنوس.
11. 11. صادقی، محسن (1384)، جستاری در بنیادهای علم حقوق: اصول حقوقی و جایگاه آن در حقوق موضوعه، چاپ اول، تهران: میزان.
12. 12. صفایی، سید حسین و همکاران (1384)، «کنوانسیون بیع بین‌المللی و مسأله الحاق ایران به آن»، مجله نامه مفید، شماره 52، صص 139 – 148.
13. 13. صفایی، سید حسین و همکاران (1387)، حقوق بیع بین‌المللی با مطالعه تطبیقی، چاپ دوم، تهران: دانشگاه تهران.
14. 14. علیدوست، ابوالقاسم (1384)، فقه و عرف، چاپ اول، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
15. 15. عمید، حسن (1391)، فرهنگ فارسی عمید، چاپ اول، تهران: میلاد.
16. 16. قرشی، سید علی اکبر (1377)، مفردات نهج البلاغه، جلد 2، چاپ اول، تهران: مؤسسه فرهنگی نشر قبله.
17. 17. قشقایی، حسین (1378)، شیوۀ تفسیر قراردادهای خصوصی در حقوق ایران و نظام‌های حقوقی معاصر، چاپ اول، قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
18. 18. قنواتی، جلیل؛ وحدتی شبیری، سید حسن؛ عبدی‌پور، ابراهیم؛ محقق داماد، سید مصطفی (1389)، حقوق قراردادها در فقه امامیه، جلد 2، چاپ اول، تهران: سمت.
19. 19. کاتوزیان، ناصر (1381)، فلسفه حقوق، جلد 2، چاپ دوم، تهران: شرکت سهامی انتشار.
20. 20. کاتوزیان، ناصر (1385)، مقدمه علم حقوق، چاپ چهل و ششم، تهران: شرکت سهامی انتشار.
21. 21. کاتوزیان، ناصر (1391)، قواعد عمومی قراردادها، جلد 1، چاپ هفتم، تهران: شرکت سهامی انتشار.
22. 22. کاتوزیان، ناصر (1391)، قواعد عمومی قراردادها، جلد 3، چاپ هفتم، تهران: شرکت سهامی انتشار.
23. 23. کمره‌ای، محمد باقر (بی‌تا)، آداب معاشرت (ترجمه جلد شانزدهم بحارالانوار)، جلد 2، چاپ اول، تهران: اسلامیه.
24. 24. کوتس، هاین (1385)، حقوق قراردادها در اروپا – تشکیل، اعتبار، محتوای قرارداد، قرارداد و اشخاص ثالث با تطبیق در نظام حقوقی ایران، ترجمه ولی الله احمدوند و همکاران، چاپ اول، تهران: مؤسسه انتشاراتی جهان جام‌جم.
25. 25. محقق داماد، سید مصطفی (1406 هـ. ق)، قواعد فقه، جلد 1، چاپ دوازدهم، تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.
26. 26. معین، محمد (1354)، فرهنگ فارسی، جلد 3، چاپ دوم، تهران: انتشارات امیرکبیر.
27. 27. نفیسی (ناظم الاطباء)، علی اکبر (بی‌تا)، فرهنگ نفیسی، جلد 5، (1343)، چاپ اول، تهران: کتاب فروشی خیام.
28. 28. ابن‌تیمیه الحرانی، تقی‌الدین (1412 هـ. ق)، مجموع الفتاوی، چاپ اول، مدینه: مجمع الملک فهد، دار عالم الکتب.
29. 29. ابن‌سبکی، تاج‌الدین عبدالوهاب (1411 هـ. ق)، الاشباه و النظائر، چاپ اول، بیروت: دارالکتب العلمیة.
30. 30. ابن‌قیم الجوزیة، شمس الدین ابوعبدالله محمد بن ابی بکر (1429 هـ. ق)، اعلام الموقعین عن رب‌العالمین، جلد 4، چاپ اول، بیروت: دارالجیل.
31. 31. ابن‌نجیم، زین‌الدین (1419 هـ .ق)، الاشباه و النظائر علی مذهب أبی‌حنیفة‌النعمان، چاپ اول، بیروت: دارالکتب العلمیة.
32. 32. اصفهانی، حسین بن محمد راغب (1412 هـ.ق)، مفردات الفاظ القرآن، چاپ اول، لبنان – سوریة دارالعلم – الدارالشامیة.
33. 33. حلّی (علّامه حلّی)، حسن بن یوسف (1413 هـ. ق)، مختلف‌الشیعة، جلد 5، چاپ دوم، قم، مؤسسة النشر الاسلامی.
34. 34. حلّی (علّامه حلّی)، حسن بن یوسف (1414 هـ. ق)، تذکرة الفقهاء، جلد 1، چاپ اول، قم: مؤسسة آل البیت لإحیاء التراث.
35. 35. خویی، سید ابوالقاسم (1422 هـ. ق)، مصباح الفقاهة، جلد 2، چاپ اول، قم: مؤسسة احیاء التراث الامام الخویی.
36. 36. الزرقاء، احمد (1417 هـ. ق)، شرح القواعد الفقهیة، چاپ چهارم، دمشق: دارالقلم.
37. 37. الغزالی، محمد (1417 هـ. ق)، احیاء علوم الدین، جلد 3، بیروت: دارالسلام للطباعة.
38. 38. القرافی، احمد‌بن‌ادریس (بی‌تا)، انواع البروق و انواع الفروق (الفروق)، چاپ اول، بیروت: دارعالم الکتب.
  1. 39. Beatson, Jack; Burrows, Andrew; Cartwright, John (2010),Anson^,s Law of Contract, 29th edition, New York: Oxford.
  2. 40. Beck . C.H. (2012),Common European Sales Law, US and Canada, Hart . Nomos.
  3. 41. Bongiovanni, Giorgio; Sartor, Giovanni; Valentini, Chiara (2009),"Reasonableness and Law", e-book series/6210, Springer Science.
  4. 42. Felemegas, John (2007), An International Approach to the Interpretation of the United Nations Conventions of Contracts for the International Sale of Goods (1980) as Uniform Sales Law, First published, New York: Cambridge University Press.
  5. 43. Ferrari, Franco (2008),The CISG and its Impact on National Legal Systems, GmbH, Munich: Sellier European Law Publishers.
  6. 44. Graff, Tycho Jeroen (2006), Exoneraties in (ICT) Contracten Tussen Professionele Partijen, Unpublished Doctoral Dissertation, Leiden University.
  7. 45. Grubb, Andrew; Furmston, Michael (2003), The Law of Contract, 2d ed, London: Lexis Nexis UK.
  8. 46. Little, William (1986), The Shorter Oxford English Dictionary, Third edition, New york. Oxford.
  9. 47. Mitchell, Catherine (2007),Interpretation of Contracts, First published, Taylor & Francis grupe , London and newyork: Routledge Cavendish.
  10. 48. Nebbia, Paolisa (2007), Unfair Contract Terms in European Law; A Study in Comparative EC Law, Hart Publishing, Published in North America (US and Canada): Oxford and Portland Oregon.
  11. 49. Study Group on a European Civil Code and the Research Group on EC Private Law (Acquis Group) (2009), Principle, Definitions and Model Rules of European Private Law, Draft Common Frame of Reference (DCFR), e book, European law publishers.
  12. 50. Treitel, Guenter (2003), (G.H.Treitel), The Law of Contract, Eleventh edition, England: Sweet & Maxwell.
  13. 51. Van Dunne, Jan (2002), "The Change of the Guards Force Majeure and Frustration in Replace by Normative Risk Allocation", International Construction Law Review, Vol.1, No.1, pp.162-186.
  14. 52. Zellar, Bruno (2008), CISG and the Unification of Interactional Trade Law, e-book, Taylor & Francis e-Library.
الف-2: عربی

الف-3: انگلیسی