نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسنده

استادیار دانشگاه قم

چکیده

هرگاه کسی سبب اضطرار دیگری شود عکس‌العمل مضطر که منجر به آسیب جسمی یا مالی وی می‌شود صور متفاوتی دارد که حکم هر مورد از دیدگاه فقهای اسلام و حقوق‌دانان عرفی متفاوت است. در صورتی که مضطر اراده خود را از دست دهد یا به شکل تصادفی دچار حادثه‌ای شود غالب فقها سبب را ضامن دانسته‌اند. اما در صورتی که حادثه غیر‌قابل پیش‌بینی اما توسط عاملی خارجی صورت بگیرد مسئله مورد اختلاف است. اقدام به عملی که موجب مرگ می‌شود در صورتی که برای فرار از مرگ دردناک‌تر باشد مورد جواز برخی از فقها قرار گرفته است و در این حالت سبب را ضامن دانسته‌اند. در حقوق کامن‌لا گستره مسؤولیت سبب بیشتر است و غالباً وی مسئول حوادثی است که برای مضطر پیش می‌آید خواه با اراده او باشد یا نه مگر آنکه رفتار وی نامتعارف و غیر‌قابل پیش‌بینی باشد. قانون مجازات اسلامی زوال اراده مضطر را شرط مسؤولیت سبب دانسته است که از لحاظ نظری قابل انتقاد است و در پاره‌ای از موارد با عرف و عدل و انصاف سازگاری ندارد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Causation in Necessity

نویسنده [English]

  • Jalalodin Ghiyasi

Assistant Professor of Qom University

چکیده [English]

If someone makes another constrained (compels another to do something), his reactions which result in injuries have different forms. There are controversies among lawyers and Islamic jurisprudents on the rule of such cases. If a constrained person loses his intention or gets involved in an accident by chance, most Islamic jurisprudents would find the indirect cause responsible; this, however, is a matter of dispute in non-predictable cases. Doing an act which leads to his death would be authorized by some Islamic jurisprudents provided that it occurs to avoid more painful death and the indirect cause has been found guilty in this case.  In common law the scope of responsibility of indirect cause is more extended and mostly he is responsible for any accident whether it occurs intentionally or non-intentionally, unless his reaction is unreasonable or non-predictable. Islamic Penal Code provides the constrained person’s loss of intention as a condition for indirect cause’s responsibility which is disputable and somehow incompatible with justice, convention and equality

کلیدواژه‌ها [English]

  • Indirect Cause
  • necessity
  • Constrained
  • compulsion
  1. منابع

    الف- فارسی

    1. اعتمادی، علی؛ رابطه علیت در ارتکاب جرم، تهران، ادیبان، 1384
    2. کاتوزیان، ناصر؛ حقوق مدنی (ضمان قهری - مسؤولیت مدنی)، دانشگاه تهران، چاپ اول، 1370.
    3. محقق داماد، سید مصطفی؛ قواعد فقه، جلد 4 (بخش جزائی)، تهران، مرکز نشر علوم اسلامی، چاپ اول 1379.
    4. طاهری نسب، سید یزدالله؛ رابطه علیت در حقوق کیفری ایران و انگلستان، تهران، نشردادگستر، چاپ اول، 1388.
    5. نجیب حُسنی، محمود؛  رابطه سببیت در حقوق کیفری، مترجم سید عباس نیای زارع، مشهد، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، 1385. 
    6. قرآن کریم
    7. الانصاری زکریا بن محمد؛ فتح الوهاب، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1418 ه.ق.
    8. الاردبیلی محقق؛ مجمع الفائده و البرهان، جامعه مدرسین، 1403 ه.ق.
    9. آلوسی، شهاب الدین محمود بن عبد البر؛ روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1415 ه.ق.

    ب- عربی

    10.بیضاوی،عبدالله بن عمر؛ انوارالتنزیل و اسرار التأویل، بیروت، دار احیاء تراث العربی، 1418 ه.ق.

    11.حر عاملی محمد بن حسن؛ وسائل الشیعه، بیروت، احیاء التراث العربی، جلد 19، باب 15 از ابواب موجبات الضمان، ح 1، 1983.

    12.حسینی عاملی سید محمدجواد؛ مفتاح الکرامة، مؤسسة آل البیت. جلد10، بی­تا.

    13.خوئی سید ابوالقاسم؛ مبانی تکلمة المنهاج، النجف الاشرف مطبعة الادب، بی­تا.

    14.روحانی سید محمد صادق؛ فقه الصادق، قم، دارالکتاب، 1412 ه.ق.

    15.زمخشری، محمود بن عمر؛ الکشاف، بیروت، دار الکتاب العربی، 1407 ه.ق.

    16.زبیدی، محمد مرتضی؛ تاج العروس فی جواهر القاموس، دار مکتبة الحیاۃ، بیروت، بی­تا.

    17.سرخسی، شمس الدین؛ المبسوط، دارالکتب العلمیه، بیروت، الطبعة الاولی 1414 ه.ق.

    18.شربینی محمد؛ مغنی المحتاج، دار احیاء التراث العربی، بی­جا، 1958 م.

    19.شیخ طوسی؛ خلاف، قم، مؤسسه نشر اسلامی، 1417 ه.ق.

    20.______ ؛.المبسوط فی فقه الامامیه،جلد 7 ،المکتبة المرتضویه، چاپ سوم، 1351.

    21.شهید ثانی؛ مسالک قم، مؤسسه معارف اسلامی، 1413 ه.ق.

    22.علامه حلّی؛ قواعدالاحکام در سلسله الینابیع الفقهیه سلسلة الینابیع الفقهیه، مؤسسة الفقه الشیعه، الطبعة الاولی، 1410 ه.ق.

    23.عودة عبد القادر؛ التشریع الجنائی الاسلامی، جلد1، بیروت، دارالکتب العربیه، چاپ اول، بی­تا.

    24.فاضل هندی؛ کشف اللثام، منشورات مکتبة آیة الله العظمی مرعشی نجفی، 1405 ه.ق.

    25.فخر المحققین؛ ایضاح الفوائد، جلد 4، کوشانپور، 1389 ه.ق.

    26.معلوف لوئیس؛ المنجد فی اللغة و الاعلام، بیروت، المکتبه اشرقیه، 1986م.

    27.منصور بن یونس بهوتی؛ کشف القناع، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1418 ه.ق.

    28.نجفی محمد حسن؛ جواهر الکلام، قم، دارالکتب الاسلامیه، 1365.

    ج-لاتین

    1. Andrew Ashworth; 1992, Principles of Criminal Law, reprinted published by Oxford University Press.
    2. Glanville Williams; 1983, text book of criminal law, second ed, London, Stevens & Sons.
    3. Hart & Honore; 1985, Causation in the Law, second edition Oxford university press.
    4. Jonathan Herring; 2006, Criminal Law (Text, cases and materials), Oxford, USA.
    5. Smith & Hogan; 2000, Criminal Law, U.S.A New York, Oxford.

     

     

     

CAPTCHA Image