نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسنده

استادیار حقوق دانشگاه اصفهان

چکیده

گذار از حقوق سنتی به حقوق مدرن و شکل گیری مدرنیته حقوقی به تغییر و دگرگونی در مبانی نظام حقوقی بر می‏گردد که بالطبع عناصر دیگر نظام حقوقی را تحت تأثیر قرار می‌دهد. این تحوّل، حداقل به عنوان یک واقعیت تاریخی- اجتماعی جوامع غربی، ما را با عوامل مؤثر در تحوّل نظام حقوقی آشنا ساخته، کمک می‏کند تا جایگاه نظام حقوقی دینی ایران در ارتباط با تحوّل از حقوق سنتی به مدرن روشن شود. این پژوهش به دنبال آن است تا از یک طرف مؤلفه‌های حقوق مدرن را بشناساند و روشن سازد که این مؤلفه‌ها و شاخصه‌ها چگونه و در چه بستری و به دنبال چه تغییراتی در روند گذار از حقوق سنتی به حقوق مدرن شکل گرفته اند؛ از طرف دیگر، از دید حقوق‏دانان غربی، نظام حقوقی اسلام، حقوقی سنتی به شمار می‏رود. آیا این بدین معنی است که نظام حقوقی دینی ایران با همه مؤلفهها و شاخصه‌های نظام حقوقی مدرن بیگانه است؟ و اگر این گونه نیست، کدام یک از این مؤلفه‌ها را پذیرفته است و کدامین را ردّ می‌کند؟ حقوق مدرن در تحوّل خود با بحران‌هایی نیز روبه رو بوده است. این بحران‌ها شاخصه‌های حقوق مدرن را دستخوش تغییراتی کرده، در خود حقوق مدرن انشقاق ایجاد می‌کند (حقوق مدرن لیبرالی و اجتماعی). سهم این انشقاق در میزان اعتماد به مؤلفه‌های مدرنیته حقوقی و در میزان تطبیق نظام حقوقی دینی ایران با این مؤلفه‌ها، تا چه اندازه است؟

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

From Traditional Law to the Modern Law: Thinking about Foundations of Evolution of Legal Order

نویسنده [English]

  • Mahdi Shahabi

Assistant Professor of Law, University of Isfahan

چکیده [English]

The transition from traditional to the modern law and the formation of legal modernity results from changes in their bases which in turn affects other elements of the legal order and at least as a historical and social reality in western societies, makes us familiar with the essential parameters of the evolution of the legal order. Also it helps us to know the place of religious legal order of Iran compared to the evolution of 
traditional to the modern law. This research, therefore, intends to demonstrate parameters of the modern law and to put light on the issue of how and in which field and through which changes, these parameters and characteristics are formed? On the other hand, according to the Western lawyers, the legal system of Islam is a traditional system. Does that mean that the religious legal system of Iran is foreign to the parameters of the modern legal system? If this is not so, then which parameter is refused by the Iranian system and which parameter is accepted? In its evolution the modern law has also been in crises. These crises have changed certain factors of the modern law and have brought divisions in the modern law itself (liberal modern law and social modern law). How much is the share of this division in the amount of parameters of legal modernity and in the range of accommodation of the Iranian legal system with the mentioned parameters?

کلیدواژه‌ها [English]

  • tradition
  • Empirical Reason
  • Reformist Approach
  • Modern Natural Law
  • Socialization of the Law
 
منابع
الف- فارسی
1- اکرم عارفی، محمد، اندیشه سیاسی آیت ا... خویی، قم ، انتشارات بوستان کتاب، چاپ اول، 1386.
2- امام خمینی (ره) ، ولایت فقیه، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، چاپ جهاردهم، سال 1386.
3- جان کلی، تاریخ مختصر تئوری حقوق در غرب، ترجمه: محمد راسخ، تهران، طرح نو ، چاپ اول، سال 1382.
4- حبیب زاده، محمد جعفر، قیاسی، جلال‌الدین، حدود اختیارات قاضی در مراجعه به منابع فقهی در امور کیفری، مجله علوم اجتماعی و انسانی دانشگاه شیراز، شماره 17، پاییز 1380.
5- حسن پور، شهرام، مفهوم مصلحت و جایگاه آن در قانونگذاری جمهوری اسلامی ایران، تهران، مجله پژوهشی دانشگاه امام صادق (ع)، شماره 8، زمستان 1377.
6- راسخ. دکتر محمد. « مدرنیته و حقوق دینی» قم- نامه مفید، مسلسل ۶۴، ج۳، ش۲، ۱۳۸۶.
7- سروش، دکتر عبدالکریم، « فقه در ترازو»، تهران، مجله کیان، ش 46، سال 1379.
8- سروش، دکتر عبدالکریم، قبض و بسط تئوریک شریعت، تهران، مؤسسه فرهنگی صراط، چاپ دوم، بهار 1371.
9- سروش، دکتر عبدالکریم، نقدی و درآمدی بر تضاد دیالکتیکی،  تهران، انتشارات حکمت، چاپ اول، خرداد 1357.
10- صدر، سید محمد باقر، همراه با تحول اجتهاد، ترجمه اکبر ثبوت، تهران، انتشارات روزبه با همکاری کتابخانه بزرگ اسلامی، چاپ اول، 1359.
11- ضیمران، محمد و عبادی، شیرین، سنت و تجدد در حقوق ایران، تهران، گنج دانش، چاپ اول، 1375.
12- عراقی، سید عزت ا…، حقوق کار، جلد اول، تهران، انتشارات سمت، چاپ اول(تجدید نظر شده)، 1381.
13- عزتی، ابوالفضل، « بررسی تطبیقی نقش عقل در نظام حقوقی غرب و اسلام»، قم- نامه مفید، شماره 6، تابستان 1375.
14- علیزاده، عبدالرضا، مبانی رویکرد اجتماعی به حقوق، جستاری در نظریه‌های جامعه شناسی حقوق و بنیادهای حقوق ایران، قم، انتشارات پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها، چاپ اول، زمستان 1387.
15- فرانتس نویمان، آزادی و قدرت و قانون، ترجمه عزت ا... فولادوند، تهران، شرکت سهامی انتشارات خوارزمی، چاپ اول، 1373.
16- قنبری، اکبر، «تعارض سنت و تجدد در دنیای معاصر»، در: یوسفی فر، دکتر شهرام، خرد جاویدان، مجموعه مقالات همایش نقد تجدد از دیدگاه سنتگرایان معاصر، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، 1380.
17- کوشا، جعفر، هاشمی سید حسین، « بررسی تعارض اصل 167 قانون اساسی با اصل قانونی بودن جرایم و مجازاتها»، قم- نامه مفید، شماره 26، تابستان 1380.
18- مؤمن، آیت ا...، ثابت و متغیر در دین، قم، مجله حوزه و دانشگاه، شماره 5، زمستان سال 1374.
19- مارتین پی گلدینگ، «مفهوم حق (1)، درآمدی تاریخی»؛ رک: راسخ، دکتر محمد، حق و مصلحت، مقالاتی در فلسفه حقوق، فلسفه حق و فلسفه ارزش، تهران، طرح نو، چاپ اول، 1381.
20- ملکیان، مصطفی. معنویت: گوهر ادیان (1)، در: سنت و سکولاریسم، گفتارهایی از: عبدالکریم سروش و ...، تهران، مؤسسه ی فرهنگی صراط، چاپ سوم، آبان 1384.
21- ملکیان، مصطفی، سلسله سخنرانیهای استاد مصطفی ملکیان تحت عنوان بررسی سنتگرایی، تجددگرایی و پساتجددگرایی، به همت انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه شریف طی سال‌های 81-78 جلسه اول، 21/10/1378 و جلسه دوم 3/12/1378.
ب- منابع لاتین
منابع فرانسوی
22- Bourgeois. Léon.  Solidarité. Paris. Presses universitaires du Septentrion. 2e édition. 1998.
23- Carbonnier, Jean, Sociologie juridique, Paris, Puf, 2e édition, 1994.
24- Charmont (J.) «La socialisation du droit (leçon d’introduction d’un cours de droit civil)». in. Revue de Métaphysique et de Morale. Paris. 11e année. 1903.
25- Chevallier, Jacques. «Vers un droit postmoderne». In. Les transformations de la régulation juridique. Droit et Société, Recherches et Travaux, N° 5. Paris. L.G.D.J. 1998.
26- Chevallier. Jacques. Le service public. Paris. PUF. Que sais-je ? 5e édition. 2003.
27- Del Vecchio (G).. Leçons de philosophie du droit. Trad. Fr par J. Alexis D`Aynac. Paris. 1e édition, 1936.
28- Duguit, Léon, Traité de droit constitutionnel. T. I. la règle de droit et le problème de l’Etat. Paris. Ancienne librairie Fontemoing. 3e édition en cinq volumes. 1927.
29- Duguit, Léon. Leçons de droit public général. Paris. La Mémoire Du Duguit. 2000.
30- Duguit. Léon, Les transformations du droit privé depuis le Code Napoléon. Paris. Édition de la Mémoire Du Duguit. 1999.
31- Duguit. Léon. Les transformations du droit public. Paris. Édition la Mémoire Du Duguit. 1999.
32- Durkheim, Emile, De la division du travail social. Paris. PUF, 7e édition, avec préface de Paugam, Serge. 2007.
33- Durkheim. Emile. La science sociale et l’action. Paris. PUF. 2e édition. 1987.
34- Dworkin. Ronald. Prendre les droits au sérieux. Paris. PUF. 1e édition. 1995.
35- Eisenmann. Charles. «Droit public, droit privé, (En marge d’un livre sur l’évolution du  droit civil français du XIXe au Xxe siècle) ». In. Revue du droit public.1952. T. LXVIII.
36- Frydman, Beboît «Le droit, de la modernité à la postmodernité». In. Réseaux. 2000. N° 88-90. Cf.
37- Frydman. Benoit et Guy Haarscher, Philosophie du droit, Paris, Dalloz, 2e édition, 2002.
38- Frydman. Benoit. Les transformations du droit moderne, Rapport réalisé à la demande de la Fondation Roi Baudouin dans le cadre de la réflexion prospective «Citoyen, Droit, Société». Centre de diffusion de la Fondation Roi Baudouin. 1998 Cf.
39- Gény. François. Méthode d’interprétation et sources en droit privé positif, T. I. Paris, L. G. D. J. 2e édition, 1919.
40- Habermas. Jürgen. L’espace public. Archéologie de la publicité comme dimension constitutive de la société bourgeoise. Traduit en français par Marc B. de Launay. Paris. Éditions Payot. 6e édition. 2003.
41- Hauriou. Maurice. «Le régime de l’Etat». In. La Revue Socialiste.  T. XXXIX. N° 233. Mai 1904.
42- Hauriou. Maurice. Aux sources du droit, le pouvoir, l’ordre et la liberté. Paris. Centre de philosophie politique et juridique. Université de Caen. 2e édition. 1986.
43- Hayek. Friedrich Von. Droit, législation et liberté. Traduit en français par Raoul Audouin. T. I. Règles et ordre. PUF. 2e édition. 1985.
44- Kelsen. Hans. Théorie pure du droit. Traduit par Charles Eisenmann. Paris. Bruylant. L.G.D.J. 1e édition. 1999.
45- Lawrence M. Friedman, «La sociologie du droit est-elle vraiment une science?», In. Revue de Droit et société. N 2. 1986.
46- Le Fur. Louis. «Droit individuel et droit social, coordination, subordination ou intégration». In. Archives de philosophie du droit et de sociologie juridique. Paris. Recueil Sirey, n° 3-4. 1931.
47- Lévy. Emmanuel. La vision socialiste du droit. Paris. Édition M. Giard, 1e édition. 1926.
48- Maisani (Pauline) et Wiener (Florence). «Réflexions autour de la conception post-moderne du droit». In. Revue de Droit et Société. No. 27. 1994.
49- Parizeau (Marie-Hélène) et alii. Pluralisme, Modernité et monde arabe. Politique, droits de l’homme et bioéthique. Laval. Les presses de l’Université Laval. 1e édition, 2001.
50- Pasukanis (E-B.), La théorie générale du droit et le marxisme, Traduit en français par J-M. Brohm. Paris, EDI, 2e edition, 1976.
51- Rawls. John. «La théorie de la justice comme équité: une théorie politique et non pas métaphysique». In. Individu et justice sociale. Autour de John Rawls. Paris. Édition du Seuil.  1e édition. 1988.
52- Raynaud, Fabien, «Monisme(s) ou dualisme(s)». in. ERPL/ REDP. Vol. 12. N° 2. Été 2000.
53- Ripert, Georges. Le déclin du droit. Études sur la législation contemporaine. Paris. L.G.D.J. 1998.
54- Rosanvallon. Pierre. La crise de l’Etat-providence. Paris. Edition du Seuil. 3e édition.1992.
55- Roubier. Paul. Théorie générale du droit, histoires des doctrines juridiques et philosophie des valeurs sociales. Paris. Dalloz. 2e édition. Avec préface de David Deroussin. 2005.
56- Rouland, Norbert, L’anthropologie juridique, Paris, Puf, Collection Que sais-je ? 2e édition, 1995.
57- Rousseau, Jean- Jacques, Du contrat social, Livre premier. Ch. 6.
      58- Roy. Olivier. La laïcité face à l'islam, Paris, Hachette, 1e édition, 2006.
59- Taylor. Charles. Le malaise de la modernité, Paris, édition Le Cerf, 2e édition, 2002.
60- Testu. François-Xavier. «Individu». In. Dictionnaire de la culture juridique. Sous la direction de Denis Alland et Stéphane Rials. Paris. PUF. 1e édition. 2003.
61- Villey. Michel. Philosophie du droit. Définitions et fins du droit. Les moyens du droit. Dalloz. 1e édition pour les tomes I et II (ensemble). 2001.
62- Waline. Marcel. L’individualisme et le droit. Avec la préface de Ferdinand Mélin-Soucramanien. Paris. Dalloz. 2e édition. 2007.
63- Weber. Max. Sociologie du droit. Introduction et traduction par Jacques Grosclaude. Paris. PUF. 2e édition. 2007.
منابع انگلیسی
67- Bix, Brian. H. «Legal positivism». In. The Blackwell Guide to the philosophy of Law and Legal Theory, 2005.
68- Cotterrell, Roger, The Sociology of Law, London, Butterworths, second edition, 1992.
69- Delacroix, Sylvie, Legal Norms and Normativity, An Essay in Genealogy, Oregon (USA), Hart Press, 2006.
70- Leiter, Brian, «American Legal Realism». In. The Blackwell Guide to the philosophy of Law and Legal Theory, 2005.
71- Murphy, Mark. C. «Natural law Theory». In. The Blackwell Guide to the philosophy of Law and Legal Theory, edited by Martin P. Golding and William A. Edmondson; Malden (USA), Blackwell press, 2005.
72- Posner, Richard A. The Problematics of Moral and Legal Theory, London, Harvard University Press, 2002.
73- Ross, Hamish, Law as a Social Institution, Oregon (USA), Hart press, 2001.
74- Schacht, Joseph, An Introduction to Islamic law, Oxford University press, 1964 (Saberiyun press, 2005).
75- Sellers, M. N. S. Republican Legal Theory, the History, Constitution and Purposes of Law in a free State, New York, Palgrave Macmillan, 2003.
76- Van Hoecke, Mark, Law as Communication, Oregon (USA), Hart press, 2002 .
77- Ward, Ian, An introduction to critical legal theory, London, Cavendish Publishing Limited,1998.
CAPTCHA Image