نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسنده

دانشیار حقوق عمومی و فلسفه حقوق، دانشگاه شهید بهشتی

چکیده

پرسش اصلی این نوشتار به نسبت میان مدرنیته و حقوق دینی باز می‌گردد. علت طرح این پرسش، ورود یا پیوند عناصری از دنیای مدرن به جامعه ایران است که تقریباً تمامی مظاهر زندگی فردی و جمعی کشور را تحت تأثیر قرار داده و مشکلات و پیچیدگی‌هایی فراوان در ساختار‌های بنیادین و فرهنگ جامعه به وجود آورده است. شناخت، تحلیل و رفع آن مشکلات در حوزه‌های ارزشی و حقوقی به طور جدی به شناخت مدرنیته و تأثیر آن بر حقوق دینی وابسته است. بر این پایه، ضروری است به سه پرسش پاسخ داده شود: یکم، زمینه بروز پدیده مدرنیته در غرب چه بود؟ دوم، عناصر مؤلف مدرنیته کدام بودند؟ سوم، مدرنیته چه دگرگونی‌هایی در نظام حقوقی سنتی ایجاد کرد یا حقوق مدرن چه ویژگی‌هایی پیدا کرد؟
در بحث از زمینه مدرنیته به عناصر عینی و معرفتی اشاره خواهد شد. عناصر مؤلف مدرنیته نیز به دو دسته عینی و معرفتی دسته‌بندی خواهند شد. مدرنیته، به این بیان، حقوق را در چهار جهت دگرگون ساخت: هدف قانون، منبع آن، روش استدلال و استنباط حقوقی و مرجع صالح قانون‌گذار در نظام حقوقی. با این دگرگونی‌ها، حقوق مدرن، از یک سو، نتیجه تعاملات دنیای مدرن بود و از دیگر سو، وجود آن، دنیا را تأمین و تضمین می‌کرد. اکنون برای این‌که حقوق دینی در یک زندگی مدرن معنا و تداوم یابد، به ناچار باید در جهات چهارگانه پیش گفته دگرگونی ایجاد شود.
همه سخن در این است که آیا عناصر زندگی مدرن در این مرز و بوم به نحو اغلبی یا اکثری به وجود آمده‌اند؟ اگر نه، آیا باید آنها را ایجاد کرد؟ زمینه پاسخ‌گویی به این دو پرسش با پرداختن به پرسش از مسائل واقعی و جدی جامعه فراهم می‌شود. همچنین، از آن‌جا که عناصر مدرنیته از چیستی همه یا هیچ برخوردار نیستند یا بهتر است بگوییم ماهیتی مدرّج دارند، البته گزینش پاره‌ای از دستاوردهای نظری و عملی دنیای مدرن، به شرط بومی ساختن آنها، به حل و رفع آن مشکلات کمک خواهد کرد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Modernity and Religious Law

نویسنده [English]

  • Mohammad Rasekh

Associate Professor of Public Law and Philosophy of Law, Shahid Beheshti University

چکیده [English]

The importation into or transplantation of elements of the modern world onto the Iranian society has left an impact on all aspects of individual and social life in the country. To analyze and tackle those problems in the normative and legal fields heavily depends on a deep understanding of modernity and its effect on religious law. On this basis, it is an imperative to provide an answer to three questions. First, what were the grounds of the emergence of modernity in the West? Secondly, what were the constitutive elements of modernity? Thirdly, what kind of changes did modernity bring about in the traditional legal system, or what were the characteristic features of the modern law? It will be shown that modernity, on this account, made the law change in four directions. They are the “aim” and “source” of law, the legal “method” and the “competent legislature” within the legal system. Modern law came out of interactions embedded in modern life, on one side, and its existence provided for and guaranteed the survival of that life, on the other.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Modernity
  • religious law
  • Critical Reason
  • the Good
  • the Right
  • localization
  1. منابع

    الف - فارسی

    1. آجودانی، ماشاءالله، مشروطه ایرانی، تهران، نشر اختران، چاپ سوم، 1383.
    2. استاینر، هیلل، «مفهوم عدالت»، پیشگفتار و ترجمه محمد راسخ، مجله مجلس و پژوهش، شماره 38، 1382.
    3. آشوری، داریوش، «چرا «رواداری»؟ کند و کاو در معنای یک ترم و برابرنهاده آن»، 1385، در: http://ashouri.malakut.org/archives/2006/06/post_31.shtml
    4. اکبری، محمدعلی، چالش‌های عصر مدرن در ایران عهد قاجار (مجموعه مقالات)، تهران، انتشارات روزنامه ایران، 1384 الف.
    5. اکبری، محمدعلی، تبارشناسی هویت جدید ایرانی (عصر قاجاریه و پهلوی اول)، تهران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1384 ب.
    6. بشیریه، حسین، موانع توسعه سیاسی در ایران، تهران، گام نو، 1380.
    7. چلبی، مسعود، جامعه‌شناسی نظم: تشریح و تحلیل نظری نظم اجتماعی، چاپ سوم، تهران، نشر نی، 1384.
    8. راسخ، محمد، «تئوری حق و حقوق بشر بین‌الملل»، مجله تحقیقات حقوقی، شماره 41، 1384 الف.
    9. راسخ، محمد، بنیاد نظری اصلاح نظام قانون‌گذاری، تهران، مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، 1384ب.

    10.راسخ، محمد، «نظارت و تعادل: مفهوم و ساختار»، تهران، مجله تحقیقات حقوقی، زیر چاپ (1386).

    11.شریف مرتضی، علی بن حسین، الانتصار، قم، مؤسسه النشر الاسلامی، 1415ق.

    12.شیخ طوسی، محمد ابن حسن، النهایه فی مجرد الفقه و الفتاوی، قم، انتشارات قدس محمدی، بی‌تا.

    13.شیخ مفید، ابوعبدالله محمد، المقنعه، قم، مؤسسه النشر الاسلامی، چاپ دوم، 1410ق.

    14.صدری، محمود، «مدرنیته: نه غریب، نه غربی»، 1385، در: http://emruz.info/ShowItem.aspx?ID=4315&p=1

    15.عبدی، عباس (زیر نظر)، معمای حاکمیت قانون در ایران، تدوین اسماعیل خلیلی، تهران، طرح نو، 1381.

    16.کِلی، جان، تاریخ مختصر تئوری حقوقی در غرب، پیشگفتار و ترجمه محمد راسخ، تهران، طرح نو، 1382.

    17.کوستلر، آرتور، خوابگردها، ترجمه منوچهر روحانی، تهران، شرکت سهامی کتاب‌های جیبی، 1361.

    18.گُلدینگ، مارتین پی.، «مفهوم حق: درآمدی تاریخی»، پیشگفتار و ترجمه محمد راسخ، مجله تحقیقات حقوقی، شماره 26-25، 1378.

    1. محقق حلی، جعفر ابن حسن، شرائع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام، تهران، انتشارات استقلال، چاپ دوم، 1409ق.

    20.موحد، ضیاء، «فراتر از تسامح»، مجله کیان، شماره 45، 1377.

    21.نیکفر، محمدرضا، «لوتر و دین ـ پیرایی مسیحی»، مدرسه: فصلنامه فرهنگی ـ فلسفی، شماره چهارم، 1385.

    22.نیلی، مسعود، اقتصاد ایران و معمای توسعه نیافتگی، تهران، مؤسسه انتشارات علمی دانشگاه شریف، 1383.

    ب- لاتین

    1. Aquinas, T., Summa Theologica, translated by J.G. Dawson, edited by J’Entreves, Oxford, Basil Blackwell, 1948.
    2. Bainton, R.H., The Reformation of the Sixteenth Century, London, Hodder and Stoughton, 1953.
    3. Bashiriyeh, H., The State and Revolution in Iran: 1962-1982, New York, St. Martin's Press, 1984.
    4. Bender, Th. (ed.), The University and the City: From Medieval Origins to the Present, Oxford: OUP, 1988.
    5. Berghahn, V.R., Europe in the Era of Two World Wars: From Militarism and Genocide to Civil Society, 1900-1950, Princeton, NJ.: PUP, 2006.
    6. Bix, B., Jurisprudence: Theory and Context, 2nd ed, London, Sweet & Maxwell, 1999.
    7. Blockmans, W.P., A History of Power in Europe: Peoples, Markets, States, Antwerp, Fonds Mercator Paribas, 1997.
    8. Blunt, J.H. (ed.), Dictionary of Sects, Heresies, Ecclesiastical Parties and Schools of Religious Thoughts, Philadelphia, J.B. Lippincott, 1874.
    9. Bucher, R.J., “Francis of Assisi”, in: L. Jones (editor in chief), Encyclopedia of Religion, 2nd edition, Vol. 5, USA, Macmillan Reference, 2005.
    10. Burke, E., Reflection on the Revolution in France, edited by J.C.D. Clark, Stanford, Calif.: SUP, 2001.
    11. Caudill, D.S. & Redding, R.E., “Junk Philosophy of Science?: The Paradox of Expertise and Interdisciplinary in Federal Courts”, Washington and Lee Law Review, 57 (3), 2000.
    12. Claus, L., “Montesquieu’s Mistakes and the True Meaning of Separation”, Oxford Journal of Legal Studies 25(3), 2005.
    13. Cranor, C., “Scientific Inferences in the Laboratory and the Law”, American Journal of Public Health, 95 (S1), 2005.
    14. Davis, J.S., The World between the Wars, 1919-39: An Economist’s View, Baltimore, JHUP, 1975.
    15. Dawisha, K. & Parrott, B. (eds.), The Consolidation of Democracy in East-Central Europe, Cambridge: CUP, 1997.
    16. Duxbury, N., Patterns of American Jurisprudence, Oxford: Clarendon Press, 1995.
    17. Dworkin, R., Taking Rights Seriously, Forth Impression edition, London: Duckworth, 1984.
    18. Edwards, L. (ed.), The Collapse of Communism, Stanford, CA.: Hoover Institution Press, 2000.
    19. Elton, G.R., Reformation Europe, 1517-1559, London: Collins, 1963.
    20. Eterovich, F., Approaches to Natural Law from Plato to Kant, New York: Exposition Press, 1972.
    21. Finer, S.E., The History of Government from the Earliest Times, 3 Vols., Oxford: OUP, 1997.
    22. Gaus, G.F., Justificatory Liberalism, Oxford: OxfordUniversity Press, 1996.
    23. Gilbert, M., A History of the Twentieth Century, Volume 1, 1900-1933, London: Harper Collins, 1997.
    24. Gilbert, M., A History of the Twentieth Century, Volume 2, 1933-1951, New York: Post Road Press, 2000.
    25. Gilbert, M., A History of the Twentieth Century, Volume 3, 1952-1999, London: Harper Collins, 1998.
    26. Gross, L., “The Peace of Westphalia, 1648-1948”, American Journal of International Law, Vol. 42 (20), 1948.
    27. Gutkind, E.A., International History of City Development, London, 1970-71.
    28. Gutting, G., Religious Belief and Religious Skepticism, Notre Dame: University of Notre Dame Press, 1982.
    29. Hampton, J., Political Philosophy, Boulder, Colo.: Westview Press, 1997.
    30. Hart, H.L.A., The Concept of Law, Oxford: Clarendon Press, 1961.
    31. Hay, D., Europe in the Fourteenth and Fifteenth Centuries, London: Longman, 1989.
    32. Hazelrigg, L., “Individualism”, in E.F. Borgatta & R.J.V. Montgomery (eds.), Encyclopedia of Sociology, 2nd edition, Vol. 2, pp. 1301-1308, 2000.
    33. Heiko, O., The Two Reformations: The Journey from the Last Days to the New world, New Haven: YUP, 2003.
    34. Hobbes, T., Leviathan, edited by R. Tuck, Cambridge: CUP, 1996.
    35. Hollier, D. (ed.), A New History of French Literature, Cambridge, Mass.: HarvardUniversity Press, 1994.
    36. Kant, I., Fundamental Principles of the Metaphysics of Ethics, transl. by Thomas Kingsmill Abbott, 10th ed., London: Longmans, 1969.
    37. Kant, I., “An Answer to the Question: `What is Enlightenment?’”, in Kant: Political Writings, ed. by H. Reiss, Cambridge, 1970.
    38. Kant, I., Groundwork of the Metaphysic of Morals in Practical Philosophy, trans. Mary I. Gregor, Cambridge: CUP, 1996 [1785].
    39. Kelly, D.R., “Law”, in The Cambridge History of Political Thought, edited by J.H. Burns, Cambridge: CUP, Ch. 3, 1991.
    40. Kelly, J.M., A Short History of Western Legal Theory, Oxford: Clarendon Press, 1992.
    41. Lecky, W.E.H., History of the Rise and Influence of the Spirit of Rationalism in Europe, 2 Vols., London: Longmans Green, 1910.
    42. Locke, J., Two Treatises of Government, edited by P. Laslett, first published in 1690, Cambridge: CUP, 1988.
    43. Loughlin, M., Sword & Scales: An Examination of the Relationship between Law & Politics, Oxford: Hart Publishing, 2000.
    44. Loux, M.J., “Nominalism”, in E. Craig (general editor), Routledge Encyclopedia of Philosophy CD-ROM, London: Routledge, 1998.
    45. Lukes, S., “Individualism”, in D. Miller, The Blackwell Encyclopedia of Political Thought, Oxford: Basil Blackwell, pp. 239-41, 1987.
    46. Millani, A., The Persian Sphinx: Amir Abbas Hoveyda and the Riddle of the Iranian Revolution, London: I.B. Tauris Publishers, 2000.
    47. Montesquieu, C. de S., The Spirit of Laws, translated and edited by A. Cohler, B. Miller & H. Stone, Cambridge: CUP, 1989.
    48. Morris, C.W. (ed.), The Social Contract Theorists: Critical Essays on Hobbes, Locke and Rousseau, Lanham, Md.: Rowman & Littlefield, 1999.
    49. Moser, P. & Vander Nat, A. (eds.), Human Knowledge: Classical and Contemporary Approaches, Oxford: OUP, 1987.
    50. Mumford, L., The City in History: Its Origins, Its Transformations and Its Prospects, Secker & Warburg, 1961.
    51. Nitsch, V., City Growth in Europe, Berlin: Duncker and Humblot, 2001.
    52. Parsons, T., Toward a General Theory of Action, Mass.: HUP, 1951.
    53. Parsons, T. et al., Theories of Society, NY: Free Press, 1965.
    54. Parsons, T., The System of Modern Societies, NJ: Prentice Hall, 1971.
    55. Popkin, R., The History of Scepticism, Berkley: University of California Press, 1979.
    56. Rawls, J., Political Liberalism, New York: ColumbiaUniversity Press, 1993.
    57. Ridder-Symoens, H. de (ed.), A History of the University in Europe, Cambridge: CUP, 1991.
    58. Ross, W.D., The Right and the Good, Oxford: Clarendon, 1930.
    59. Rousseau, J.J., The Social Contract and other Later Political Writings, edited by V. Gourevitch, Cambridge: CUP, 1997.
    60. Scruton, R., A Short History of Modern Philosophy: From Descartes to Wittgenstein, 2nd ed., London: Routledge, 2002.
    61. Socias, J. (ed.), The History of the Church: A Complete Course, Woodridge, Ill.: Midwest Theological Forum, 2005.
    62. Spitz, L.W., The Renaissance and Reformation Movements, 2nd ed., 2 Vols., St. Louis: Concordia Pub. House, 1980.
    63. Thompson, H., “The Modern State, Political Choice and an Open International Economy”, Government and Opposition, Vol. 34 (2), 1999.
    64. Thompson, J.W., Economic and Social History of Europe in the Later Middle Ages [1300-1530], New York: Frederick Ungar, 1960.
    65. Tierney, B., “The Idea of Natural Rights – Origins and Persistence”, Northwestern University Journal of International Human Rights, Vol. 2, pp. 1-12, 2004.
    66. Van Creveld, M., The Rise and Decline of the State, Cambridge: CUP, 1999.
    67. Vanhanen, T., Democratization: A Comparative Analysis of 170 Countries, London: Routledge, 2003.
    68. Waldron, J. (ed.), Theories of Rights, Oxford: OxfordUniversity Press, 1984.
    69. Ward, T., “English Law’s Epistemology of Expert Testimony”, Journal of Law and Society, 33 (4), pp. 572-95, 2006.
    70. Witte, J., Jr., Rights in the Western Tradition, on http://papers.ssrn.com/abstract= 753484, 2005.

     

     

CAPTCHA Image