نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

2 دکتری حقوق جزا و جرمشناسی، دانشگاه فردوسی مشهد، خراسان رضوی، ایران.

چکیده

نهاد تعلیق تعقیب به عنوان یکی از راهبردهایی که همسو با سیاست‌های قضازدایی، کیفرزدایی و به طور کلی الغاگرایی کیفری است، بعد از چند دهه تزلزل و تردید، سرانجام در قانون آیین دادرسی کیفری 1392 به تثبیت رسید. این نهاد یکی از نمودهای اصلی موقعیت داشتن تعقیب است که حق توقف یا تأخیر پیگیری پرونده کیفری را برای مقام قضایی (دادستان) قائل می‌شود. تعلیق تعقیب هر چند از نظر روش و نحوه اجرا با نهادهای مصالحه کیفریِ فرانسوی یا معامله اتهامِ کامن‌لایی تفاوت‌هایی دارد ولی از لحاظ قابلیت و کارآمدی دارای همان نتایج همانند گزینشی شدن تعقیب، ترافعی شدن پیگیرد، تأمین منافع طرفین پرونده و جامعه، کاهش جمعیت کیفری، کاهش هزینه‌های اجتماعی - اقتصادی و جلوگیری از تورم پرونده‌ها است.
علی‌رغم قانونی شدن راهبرد تعلیق تعقیب، رویه قضایی هنوز همگرایی و استقبال مناسبی نسبت به آن نشان نداده است. از جمله دلایل این امر، علاوه بر نبود زمینه‌های فرهنگی- قضایی لازم، ایرادات و چالش‌های متعدد وارده به این نهاد است. در قسمت اول مقاله، مبانی و دلایل پذیرش این راهبرد و چگونگی تحول در نقش و جایگاه دادسرا در امر تعقیب کیفری تحلیل می‌گردد. در قسمت دوم نیز، چالش‌های اصولی و قانونی تعلیق تعقیب از جمله همسو نبودن با اصل برائت، اصل تفکیک مقام تعقیب از مقام رسیدگی و قاعده منع محاکمه مجدد و همچنین چالش‌های اجرایی آن از حیث قلمرو، تعارضات درون‌متنی و برون‌متنی قانونی، ابهام در نحوه اعمال و غیره مورد تحلیل قرار گرفته و راهکارهای لازم جهت رفع نواقص موجود پیشنهاد شده است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The Assessment and Criticism of Pursuit Suspension Entity in Iran’s Criminal Law (With a Look at France Law System)

نویسندگان [English]

  • Mohammad Mahdi Saghian 1
  • Mohsen Nourpour 2

1 Assistant Professor, Faculty of Law and Political Science, University of Tehran, Tehran, Iran.

2 Ph.D. in Criminal Law & Criminology, Ferdowsi University of Mashhad, Khorasan Razavi, Iran.

چکیده [English]

The pursuit suspension entity as one of the strategies that is in line with the guidelines of criminal abolition, was finally established in the Criminal Procedure Code of 1392 after several decades of uncertainty. This entity is a main manifestation of pursuit actualization that recognizes the right of the criminal case suspension by suspension authority. Although pursuit suspension differs from “criminal compromise” in France Law System in terms of realm, method and enforcement, they resemble each other in terms of efficiency in results. The aim of the present study is the assessment and critical analysis of “Pursuit Suspension” in light of comparative study of its French counterpart that is “criminal compromise”.
Despite the legalization of the pursuit suspension strategy in Iranian law, the judiciary has not yet shown convergence and acceptance. Among the reasons for this, in addition to the lack of the necessary cultural-judicial background, are the numerous flaws and challenges facing this entity. In the first part of the article, the principles and reasons for accepting this strategy and the changes in role and position of the court in criminal pursuit are analyzed. In the second part, the principal and legal challenges of pursuit suspension, including inconsistency with the principle of exemption, the principle of separation of the pursuit authority from the prosecuting authority and the rule prohibiting retrial, as well as its executive objections in terms of territory, in-text and extra-textual conflicts, ambiguity in how to apply, etc. have been analyzed and the required strategies have been proposed to eliminate the existing flaws.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Attorney
  • Pursuit Requirement Principle
  • Pursuit Suspension
  • Criminal Compromise
  • Adversarial Process

ـ آشوری، محمد (1395الف)، آیین دادرسی کیفری؛ با آخرین اصلاحات تا سال 1395، چاپ­نوزدهم، تهران: انتشارات سمت.

ـ آشوری، محمد (1395ب)، «تحول جایگاه دادسرا و ترافعی شدن امر تعقیب»، مجموعه مقالات تأملاتی در حقوق تطبیقی، به مناسبت نکوداشت دکتر سید حسین صفایی (2)، چاپ­چهارم، تهران: انتشارات سمت و مؤسسه حقوق تطبیقی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران.

ـ جمشیدی، علیرضا؛ نوریان، علیرضا (1392)، «متناسب بودن تعقیب کیفری؛ مفهوم، مبانی و جلوه‌ها در حقوق ایران و انگلستان»، فصلنامه پژوهش حقوق کیفری، دورۀ 1، شمارۀ3، صص143-161.

ـ جوان جعفری بجنوردی، عبدالرضا؛ نورپور، محسن (1394)، «تعقیب­زدایی کیفری؛ بازتابی نوین از الغاگرایی کیفری»، پژوهشنامه حقوق کیفری، دورۀ 6، شمارۀ2، صص75-98.

ـ حاجی­ده­آبادی، محمدعلی؛ صالحی، محمدخلیل؛ مرادی حسن­آباد، محسن (1396)، «موقعیت داشتن تعقیب در نظام کیفری ایران با نگاهی تطبیقی»، آموزه‌های حقوق کیفری دانشگاه علوم اسلامی رضوی، دورۀ 12، شمارۀ13، صص57-84.

ـ حیدری، الهام (1395)، «معامله اتهام در حقوق کامن­لا و نهادهای نزدیک به آن در دادرسی کیفری ایران»، مطالعات حقوق کیفری و جرم­شناسی، دورۀ3، شمارۀ1، پیاپی 6، صص41-62.

ـ خالقی، علی (1394)، آیین دادرسی کیفری، چاپ­ بیست ­و ­نهم، تهران: مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های حقوقی شهر دانش.

ـ خالقی، علی (1393)، نکته‌ها در قانون آیین دادرسی کیفری، چاپ­اول، تهران: مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های حقوقی شهر دانش.

ـ خزانی، منوچهر (1377)، «سیستم «قانونی بودن» و سیستم «موقعیت داشتن یا مناسب بودن» تعقیب کیفری»، فرایند کیفری، مجموعه مقالات، چاپ­اول، تهران: کتابخانه گنج دانش، صص11-27.

ـ ساقیان، محمدمهدی (1385)، «اصل برابری سلاح‌ها در فرایند کیفری (با تأکید بر حقوق فرانسه و ایران)»، مجله حقوقی دادگستری، دورۀ70، شمارۀ 56 و 57، صص79-110.

ـ ساقیان، محمدمهدی (1396)، تقریرات درس آیین دادرسی کیفری، مقطع کارشناسی ­ارشد، دانشگاه تهران.

ـ ساقیان، محمدمهدی (1391)، «پیشگیری از تکرار جرم از گذر جانشین‌های تعقیب کیفری»، رهیافت‌های نوین پیشگیری از جرم؛ معاونت اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم قوه قضاییه، تهران: نشر میزان.

ـ کوشکی، غلامحسن (1389)، «جایگزین‌های تعقیب دعوای عمومی در نظام دادرسی کیفری ایران و فرانسه»، فصلنامه پژوهش حقوق، دورۀ 12، شمارۀ29، صص327-350.

ـ Nugent-Borakove, Elaone L and Fanflik, Patricial L (2008). Community Prosecution Rhetoric or Reality? in: Worrall, John L. & M. Elaine Nugent-Borakove, The Changing Role of the American Prosecutor, Albany: State University of New York Press.

ـ Worrall, John L (2008).Prosecution in America A Historical and Comparative Account, in: Worrall, John L. & M. Elaine Nugent-Borakove, The Changing Role of the American Prosecutor, Albany: State University of New York Press.

ـ Danet, Jean and Grunvald Sylvie (2004). “Brèves remarques tirées d'une première évaluation de la composition pénale, Actualité juridique Pénal, No.5, PP.196.

ـ Galmard, Maric Helen (2006). Etat, societe civile et loi penale, Paris: P. U. A. M.

ـ Saghian, Mohammad Mahdi (2009). L’evolotion dus Droits de la Victim Dans les Procedures Penals Francaise et Irainienne, PhD thesis in Poitiers, France.