نوع مقاله: مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان

1 استاد دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری، تهران، ایران.

2 دانش‌آموخته دکتری حقوق خصوصی، دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری، تهران، ایران.

10.22096/law.2018.99003.1364

چکیده

عدالت در یک کلام قرار دادن هر چیز در جای خود برای اعطای حق هر صاحب حقی است. این تعریف علاوه بر اینکه نگرش قانونگذار به قرار دادن هر چیز در جای خود را نشان می‌دهد (در حوزه تقنین)، به رویکرد قوانین و محاکم قضایی نیز برای دادن حق هر صاحب حقی دلالت دارد (در حوزه اجرا). از این نظر، عدالت قراردادی نیز ترکیب همین دو قسم از عدالت خواهد بود که به جمع بین مصالح فردی و جمعی و مصالح خصوصی و عمومی می‌انجامد و زمینه تحقق نظم و امنیت قراردادی برای وصول به عدالت را فراهم می‌کند. در حقوق فرانسه جمع بین عدالت و امنیت از طریق منع سوءاستفاده از حق، موجب تحقق عدالت قراردادی و عامل اصلاح قانون مدنی شد. در حقوق کامن­لا نیز الزام به رعایت حُسن­نیّت، تعهد به افشای اطلاعات، رعایت قواعد انصاف و منع از شروط تحمیلی در راستای تحقق عدالت قراردادی، بیشترین تأثیر را در وضع یا اصلاح مقررات داشته است. (Mohdfaiz& Razaneh,2012:13/21) معیار تحقق عدالت قراردادی در فقه اسلامی و حقوق ایران از مَجرای قاعدۀ لاضرر و به عقیده برخی قاعدۀ تغلیب می‌گذرد و در هر موردی که مفاد توافق طرفین این قواعد را نقض کند، در سطح عمومی و نسبت به مصالح جمعی قاعدۀ لاضرر، قاعدۀ تغلیب و نظریه حکم در برابر حق، توافق طرفین را ساماندهی خواهد کرد و چنانچه توافق طرفین موجب ورود ضرر غیرمتعارفی به یک طرف قرارداد شود که ناشی از قدرت برتر طرف مقابل او باشد، قاعدۀ لاضرر مانع اضرار و سامان بخش عدالت قراردادی خواهد بود.

کلیدواژه‌ها

کتاب­نامه

الف- کتب و مقالات

الف-1: فارسی

  1. 1.         اچ. ال. ای. هارت (1380)، «پوزیتیویسم و جدایی حقوق و اخلاق»، ترجمۀ سید قاسم زمانی، مجله اطلاعات سیاسی و اقتصادی، شماره های 165 و 166، صص85-74.
  2. 2.         افلاطـون (1386)، جمهـور، ترجمـه فؤاد روحـانی، چاپ­دوم، تهـران: شـرکت انتشـارات علمی.
  3. 3.         امینی، منصور؛ عابدیان، میرحسین؛ کرمی، سکینه (1391)، «نحوه مقابله نظام‌های حقوقی با شروط ناعادلانه قراردادی و سکوت قانون حمایت از حقوق مصرف کنندگان در ایران»، مجله تحقیقات حقوقی، شمارۀ59، دورۀ15، صص212-171.
  4. 4.         بجنــوردی، میرزاحسن (1419ه.ق)، القواعـد الفقهیـة، جلـد1، چاپ اول، قم: انتشارات الهادی.
  5. 5.         بشیریه، حسین (1382)، «دیباچه­ای بر فلسفهعدالت»، مجله فلسفه و کلام، شمارۀیک، صص56-11.
  6. 6.         بیکس، برایـان (1393)، فرهنگ نظـریه حقوقی، ترجمـۀ محمـد راسـخ، چاپ­دوم، تهران: نشر نی.
  7. 7.         پیرعطایی، علی (1388)، نظریه اداره قرارداد، با مقدمۀ دکتر عابدیان، چاپ­اول، تهران: انتشارات ققنوس.
  8. 8.         خدوری، مجید (1394)، برداشت مسلمانان از عدالت، ترجمۀ مصطفی یونسی و صمد ظهیری، چاپ­اول، قم: انتشارات دانشگاه مفید.
  9. 9.         ربانی گلپایگانی، علی(1390)، حسن و قبح عقلی، چاپ دوم، قم، انتشارات موسسه امام صادق(ع).
  10. 10.      سنهوری، عبدالرزاق احمد (1934م.)، نظریة العقد، چاپ سوم، بیروت: دارالفکر.
  11. 11.      شهیـدی، مهـدی (1385)، اصـول قـراردادهـا و تعهدات، چاپ­چهـارم، تهـران: انتشـارات مجد.
  12. 12.      صدر، سیدمحمدباقر (بی­تا)، اقتصادنا، ترجمۀ محمدکاظم موسوی، جلد1، بی­چا، بی­جا.
  13. 13.      طباطبایی، سید محمد حسین (1372)، المیزان فی تفسیر القران، جلد1، چاپ­سوم، قم: انتشارات آثار علامه طباطبایی.
  14. 14.      طوسی، ابوجعفر محمدبن حسن (1387)، المبسوط فی فقه الإمامیة، جلد2، چاپ­سوم، تهران: المکتبة المرتضویة لاحیاء الآثار الجعفریة.
  15. 15.      الفت، نعمت­الله (1384)، «نظم عمومی و الزام به انعقاد عقد»، مجله حقوق اسلامی، شمارۀ7، صص104-79.
  16. 16.      کاتوزیان، ناصر (1370)، «حقوق و عدالت»، مجله نقد و نظر، سال­سوم، شمارۀ دوم و سوم، صص57-34.
  17. 17.      کریمی، عباس (1391-1392)، جزوه درس حقوق مدنی پیشرفته، دانشگاه تهران.
  18. 18.      کریمی، عباس، آبین، علیرضا و شیروانی، خدیجه (1390)، نظریه عمومی عدالت، چاپ­اول، تهران: انتشارات دادگستر.
  19. 19.      نراقی، ملااحمد (1408ه.ق)، عوائد الأیام فی بیان قواعد الأحکام و مهمات مسائل الحلال و الحرام، چاپ پنجم، قم: مکتب البصیرتی.
  20. 20.      هارت، هربـرت (1393)، مفهـوم قانون، ترجمـۀ دکتر محمد راسخ، چاپ­چهارم، تهران: نشر نی.
    1. 21.      Brigitte Lefebvre(1996), La justice contractuelle : mythe ou réalité ? Les Cahiers de droit, vol. 37, No. 1, pp. 17-30.
    2. 22.      Charles, Fried (1981), Contract as promise: A theory of contractual obligation, Massachusetts: Harvard university press, 1981.
    3. 23.      Ghestine, Jacques (2002), the contract as economic trade, the essay in the economic of contracts- theories and application, collection of essayes, edited by Eric Brousseau and Jean Michel Glachant, Cambridge: Cambridge University Press.
    4. 24.      Manekeng Tawali, Joelle(2015), Essai sur la justice contractuelle, Contribution a l’etude des fondements theorique de la protection de la partie vulnerable, uni de  Quebec, Canada.
    5. 25.      Mathis K (Klaus); Shannon D (Deborah) (2009), "Justice and Efficiency. In: Efficiency Instead of Justice?", Law and Philosophy Library, vol 84. No.2, Springer, Dordrecht, NorwichUnited Kingdom, p. 207.
    6. 26.     Mohd faiz Abdullah; Razanah Ab.Rahman,(2012), unconsciability and the clash between contractual  justice and freedam of contract in Malaysia, university of putra, Malaysia press, vol 13, pp19-28.

 

الف-2: لاتین