نوع مقاله: مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان

1 استـادیار دانشکـده حقـوق، دانشـگاه شهید بهشتی ، تهران، ایران.

2 کارشناس ارشد حقوق مالکیت فکری، دانشکده حقوق، دانشگاه شهید بهشتی تهران، ایران.

10.22096/law.2019.65138.1103

چکیده

یکی از دغدغه‌های مهم مراجع قانونی در مواجهه با اختراعات مسئله سوءِ‌­­­­­­­استفاده از حقوق اعطایی توسط قانون است. سوءِ­استفاده از حقوق اختراعات هنگامی رخ می‌دهد که مالکان حق اختراع، درصدد بهره‌برداری از اختراع خود فراتر از مرزهای ترسیم شده قانونی برمی‌آیند که از مهم­ترین مصادیق آن می‌توان به فروش اجباری و گسترش بازه زمانی حق اختراع از طریق قراردادهای لیسانس اشاره نمود. نظام حقوق اختراعات امریکا با ایجاد و توسعه نظریه­ای مستقل با عنوان «سوءِاستفاده از حق اختراع» همواره در پی مقابله با اقدامات مذکور بوده است. اگرچه در عمل این نظریه با قواعد حقوق رقابت ممزوج شده و در دوره‌هایی هویت و استقلال خود را از دست داد، اما با تحولات اخیر در رویه قضایی امریکا هنوز به‌عنوانِ تدبیری اثرگذار در دعاوی نقض اختراعات نقش خود را ایفا می‌کند. در حقوق ایران نظریه مزبور به­طورِ صریح راهی به قوانین باز نکرده است، اما به‌طورِ موردی می‌توان نشانه‌هایی از مواجهه مقررات با رفتارهای سوءاستفاده‌آمیز از اختراعات را مشاهده کرد. با وجود این هویداست که نظام اختراعات کشورمان عنایتی به این نظریه نداشته و فرصت بهره‌گیری از مزایای آن را از دست داده است. این نوشتار می‌کوشد تا ضمن تبیین مفهوم، پیشینه تحولات نظریه سوءِاستفاده از اختراعات و همچنین مصادیق آن در خاستگاه اصلی آن یعنی حقوق امریکا و تحلیل دیدگاه­های مطروحه در خصوص ابعاد پیوندی آن با موازین رقابتی، موضوع را طی نگرشی تطبیقی در بستر خاص حقوق ایران تحلیل کرده و کاستی­ها و ناکارآمدی­های نظام اختراعات و رقابت ایران در این زمینه را آشکار ساخته و با ارائه پیشنهادی فرصت بهره‌گیری از ظرفیت­های این نظریه را امکان‌پذیر سازد.

کلیدواژه‌ها

کتاب­نامه

الف- کتب و مقالات

الف-1: فارسی

  1. 1.         رضائی راد، عبدالحسین (1389)، «گستره کارآمدی قاعده فقهی لاضرر»، مجله حقوق اسلامی، سال­هفتم، شمارۀ25، دورۀ تابستان، صص63-89.
  2. 2.         رهبری، ابراهیم؛ چالشتری، محمود (1394)، «امتناع یک­جانبه از اعطای لیسانس اختراع؛ تأملی تطبیقی در رهیافت­های حقوق رقابت آمریکا، اتحادیه اروپا و ایران»، دوفصلنامهدانشنامهحقوقاقتصادی، سال بیست­و­دوم، شمارۀ 7، دوره بهار و تابستان، صص22-48.
  3. 3.         ره­پیک، سیامک (1382)، «منع سوءِ­استفاده‌ از حق در نظریه­های حقوقی و مفاهیم قرآنی»، مجله مطالعات اسلامی، شمارۀ62، دورۀ زمستان، صص63-76.
  4. 4.         صادقی، محسن؛ شمشیری، صادق (1390)، «نقد قانون سیاست­های کلی اصل 44 قانون اساسی ایران (قانون خصوصی­سازی) از منظر رابطه مالکیت فکری و حقوق رقابت»، فصلنامه پژوهش حقوق و سیاست، شمارۀ33، دورۀ تابستان، صص137-168.
  5. 5.         صادقی، محمود؛ امینی، مهدی (1391)، «موجبات و آثار ابطال گواهینامه حق اختراع»، مجله مطالعاتحقوقتطبیقی، شمارۀ1، دورۀ3، بهار و تابستان، صص55-72.
  6. 6.          کاتوزیان، ناصر (1388)، مقدمۀ علم حقوق و مطالعه در نظام حقوقی ایران، ­چاپ62، تهران، شرکت سهامی انتشار.
    1. 7.         Arar, Roger (1981), "Redefining Copyright Misuse", Columbia Law Review, Vol.81, No.6, pp. 1291-131.
    2. 8.         Barr, Camille (2011), License to Collude Patent Pools, the Patent Misuse Doctrine, and Princo, University of California, Davis, Vol. 45: pp. 631-664.
    3. 9.         Blair, Roger; Sokol Daniel (2014), The Oxford Handbook of International Antitrust Economics, Vol. 2, UK: Oxford University Press.
    4. 10.      Bohannan, Christina (2011), "IP Misuse as Foreclosure", Iowa law review, Vol.96, pp475-527.
    5. 11.      Burchfiel, Kenneth J (1991), "patent misuse and antitrust reform: blessed be the tie?", Harvard Journal of Law & Technology, Vol.4, pp. 1-107.
    6. 12.      Chiapetta, Vincent (2011), "Living with Patents: Insights from Patent Misuse", Marquette Intellectual Property Law Review, Vol.15, Issue.1, pp. 2-70.
    7. 13.      Cotter, Thomas F (2007), "Misuse", Houston Law Review, Vol. 44, pp. 901-964. 
    8. 14.      Curley, Duncan (2004), Intellectual Property Licenses and Technology Transfer A Practical Guide to the New European Licensing Regime, UK: Chandos Publishing.
    9. 15.      Davidow, Joel (2010), Patent Related Misconduct Issues in U.S. Litigation, UK: Oxford University Press.
    10. 16.      Dratler, jay (2005), Licensing of Intellectual Property, USA: Law Journal Press.
    11. 17.      Durham, Alan L (2009), Patent Law Essentials: A Concise Guide, USA: Praeger Press.
    12. 18.      Fisher, Larry R (1967), "the Misuse Doctrine and Post Expiration-Discriminatory-and Exorbitant Patent Royalties", Indiana University School of Law, Vol.43, Issue.1, pp. 106-129.
    13. 19.      Hovenkamp, Herbert, Lemley, ‎Mark A (2009),  IP and Antitrust: An Analysis of Antitrust Principles Applied to Intellectual Property Law, Germany: Wolters Kluwer Law & Business.
    14. 20.      Kobak, James B (2000),  Intellectual Property Misuse: Licensing and Litigation, USA: American Bar Association.
    15. 21.      Leaffer, Marshall (2010), "patent misuse and innovation", journal of high technology law, Vol.10, pp. 142-167. 
    16. 22.      Leslie, Christopher (2011), Antitrust Law and Intellectual Property Rights: Cases and Materials, USA: Oxford University Press.
    17. 23.      Lim, Daryl (2011), "misconduct in standard setting: the case for patent misuse", IDEA-The Intellectual Property Law Review, Vol.51, pp. 557- 605.
    18. 24.      Lim, Daryl (2013), Patent Misuse and Antitrust Law: Empirical, Doctrinal and Policy Perspectives, USA: Edward Elgar Publishing.
    19. 25.      Lim, Daryl (2014), "Patent Misuse and Antitrust: Rebirth or False Dawn?", Michigan Telecommunications and Technology Law Review, Vol.20, Issue.2, pp. 299-389.
    20. 26.      Lim, Daryl (2016), Revisiting the patent misuse doctrine, The innovation society and intellectual property, USA: Edward Elgar Publishing.
    21. 27.      Marina, Lao (2000), "Unilateral Refusals To Sell Or License Intellectual Property And The Antitrust Duty To Deal", Cornell Journal Of Law And Public Policy, Vol.9, pp. 193-221.
    22. 28.      Miller, Roger (2016),  Business Law: Text & Cases, USA: Cengage Learning.
    23. 29.      Nguyen, Tu Thanh (2010), Competition Law, Technology Transfer and the TRIPS Agreement, USA: Edward Elgar Publishing, Inc.
    24. 30.      Oliver, Geoffrey D (2011), "Princo v. International Trade Commission: Antitrust Law and the Patent Misuse Doctrine Part Company", Antitrust Magazine, Vol.25, Issue.2, pp. 62-68.
    25. 31.      Silverman, Arnold (1992), "Patent Misuse: Limitations on a Patentee's Rights", Journal of the Minerals, metals, and Materials Society, Vol. 44, pp. 54-87.
    26. 32.      Webb, Jere M; Locke, Lawrence A (1991), "intellectual property misuse, developments in the misuse doctrine", Harvard journal of law & technology, Vol.4, pp. 257- 323.  
    27. 33.      White, Katherine E (2001), "A Rule for Determining When Patent Misuse should be applied, Fordham Intell. prop.", media & ENT. L.J, Vol.11, pp. 671-710.

الف-2: لاتین