نوع مقاله: مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار دانشکده حقوق، دانشگاه آزاد اسلامی و احد کرج، تهران، ایران.

2 دانشجوی دکتری حقوق بین الملل، دانشگاه قم، قم، ایران.

10.22096/law.2019.70841.1140

چکیده

برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) از منظر حل­و­فصل مسالمت­آمیز اختلافات، یک نقطه عطف محسوب می‌شود؛ اما در بُعد داخلی، مسأله دسترسی و نظارت بر فعالیت‌های هسته‌ای ایران در برجام از حساسیت بالایی برخوردار است. برجام در درون خود دو سازوکار دسترسی عادی و اتهامی تعبیه نموده است که پایش این نظارت و دسترسی، بر عهدۀ آژانس بین­المللی انرژی اتمی گمارده شده است. نظارت عادی در برجام تا حدِّ بسیاری مشابه آن چیزی است که در نظام نظارتی آژانس در قالب پادمان، پروتکل الحاقی و کد اصلاحی1.3 صورت می‌پذیرد و آنچه که در این حوزه به­عنوانِ نوعی نوآوری تلقی می­شود، موسوم به اقدامات شفاف‌ساز است. آنچه که در این میان بحث برانگیز و به تعبیری، تبعیض‌آمیز به نظر می‌رسد، دسترسی‌های اتهامی در برجام است که با فرایند 24 روزه‌ای که در خود دارد، می‌تواند زمینه نفوذ اطلاعاتی آژانس را فراهم آورد. در نوشتار حاضر با تأکید بر برجام به مرور اسناد مرتبط در این خصوص پرداخته می‌شود تا به این پرسش پاسخ داده شود که شیوه و کیفیت دسترسی در برجام چگونه است.

کلیدواژه‌ها

کتاب­نامه

الف- کتب و مقالات

الف-1: فارسی

  1. 1.       بعیدی‌نژاد، حمید (1394)، «گام به گام با برجام از آغاز تا فرجام»، نشریۀ مخاطب، شماره1، صص22-34.
  2. 2.       زمانی، سیدقاسم (1392)، حقوق سازمان­های بین­المللی، چاپ­اول، تهران: شهر دانش.
  3. 3.       سیدمیررمضانی، مصطفی (1395)، از تهران تا وین: سرگذشت هسته ای ایران از ابتدا تا تصویب برجام، ­چاپ اول، تهران: یارمانا.
  4. 4.       صفری، ارسطو (1396)، برجام در آئینه حقوق بین­الملل با تأکید بر خاتمه تحریم­های شورای امنیت، ­چاپ اول، تهران: انتشارات خرسندی.
  5. 5.       عسگری، یداله (1385)، «بررسی و تحلیل حقوقی عملکرد آژانس بین­المللی انرژی اتمی در مسئله فعالیت­های هسته­ای ایران»، مجله سیاست دفاعی، شمارۀ55، صص35-60.
  6. 6.        مافی، همایون (1385)، «ضمانت­اجرا در حقوق بین­الملل عمومی»، مجموعه مقالات همایش جهانی شدن حقوق و چالش های آن، مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد، صص212-239.
  7. 7.       موری، دانیل (1388)، حقوق سازمان­های بین­المللی، ترجمه: کمال­الدین هریسی­نژاد، چاپ­دوم، تهران: انتشارات آیدین.
  8. 8.       مؤسسه مطالعات و پژوهش­های حقوقی شهر دانش (1395)، برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) و قطعنامه 2231 شورای امنیت، تهران: نشر شهر دانش.
    1. 9.       Boureston, Jack; Charles, D. Ferguson (2007), "Strengthening Nuclear Safeguards: Special Committee to the Rescue?", Published on Arms Control Association, Vol.1, No.1, pp. 1-17.
    2. 10.    Carlson, John (2011), "Expanding safeguards in nuclear-weapon states", Annual Meeting of the Institute of Nuclear Materials Management, California: Palm Desert, pp. 17-21.
    3. 11.    Den Dekker, Guido (2001), The Law of Arms Control: International Supervision and Enforcement, USA: Martinus Nijhoff Publishers.
    4. 12.     Inventory of International Nonproliferation Organizations and Regimes, Additional Protocol, James Martin Center for Nonproliferation Studies, 2014
    5. 13.    M. Blokker, Niels; Sam Muller (1994), Towards More Effective Supervision by International Organization, Netherlands: Martinus Nijhoff Publishers.
    6. 14.    Noortmann, Math (2005), Enforcing International Law: From Self-help to Self-contained Regimes, uk: Ashgate Publishing Company.
    7. 15.    Rosenthal , Michael D.; Saum-Manning, Lisa L. (2010), "Review of the negotiation of Model Protocol Additional to the Agreement between State(s) and the International Atomic Energy Agency for the Application of Safeguards", Brookhaven National Laboratory, Vol.1, No.1, p.31.
    8. 16.    Additional Protocol.
    9. 17.    Comprehensive Safeguards Agreements.
    10. 18.    International Atomic Energy Agency (1998), The Evolution of IAEA Safeguards, Austria: publication IAEA.
    11. 19.    International Atomic Energy Agency statute.
    12. 20.    Joint Comprehensive Plan of Action.
    13. 21.     Road-map for the clarification of past and present outstanding issues regarding Iran’s nuclear program.

الف-2: انگلیسی

ب- اسناد