نوع مقاله: مقاله علمی - پژوهشی

نویسنده

استادیار دانشکده معارف اسلامی و حقوق، دانشگاه امام صادق(ع)، تهران، ایران.

10.22096/law.2019.69672.1134

چکیده

اتحادیه اروپا همانند هر سازمان بین‌المللی دیگر برخاسته از موافقتنامه‌ای بین‌الدولی است که دولت‌های متعاهد آن، از برخی صلاحیت‌ها و اختیارات حاکمیتی خود به نفع نهادی فرادولتی و در جهت نیل به اهدافی مشترک صرف نظر کرده‌اند. ویژگی منحصر به فرد این ساختار آن است که فراتر از حقوق و تکالیف تقابلی و طرفینی میان دولت‌های عضو از توجه به شهروندان این دولت‌ها نیز فروگذار نکرده و درواقع، نظمی حقوقی و رژیمی خودبسنده را سامان داده است. همین ویژگی باعث شده است تا نهاد متولی تفسیر اسناد مؤسس اتحادیه یعنی، دیوان دادگستری اروپایی اصول کلی تأثیر مستقیم و برتری حقوق جامعه اروپا را استنباط کند که می‌تواند صورتی از دستورگرایی تلقی شود. در این میان، تأثیر روند وحدت‌گرایی اروپایی بر حاکمیت ملی دولت‌های عضو مسئله‌ای مهم و چالش‌برانگیز است که در این مقاله با رویکردی تحلیلی و با تأکید بر آراء دادگاه قانون اساسی آلمان به آن پرداخته شده است. دادگاه قانون اساسی آلمان ضمن پذیرش ماهیت ویژه اتحادیه اروپا حاضر به قبول صلاحیت‌هایی فراتر از اصل تفویض به‌گونه‌ای که این نهاد را در حد یک دولت فدرال ارتقا دهد، نشده است و برتری بی‌چون‌وچرای حقوق اتحادیه بر نظام حقوقی ملی را برنتابیده است.

کلیدواژه‌ها

کتاب­نامه

الف- کتب و مقالات

الف-1: فارسی

  1. 1.         تقوی، سید محمدعلی (1392)، «رژیم حقوق بشر در اتحادیۀ اروپایی؛ عدم شمولیت و یک‌پارچگی»، پژوهشنامه ایرانی سیاست بین‌الملل، سال­دوم، شمارۀ1، صص45-24.
  2. 2.         زمانی، سید قاسم؛ رحمان‌نسب امیری، نسیم (1392)، «ظرفیت‌ها و موانع اتحادیه اروپا در ایجاد تعهدات مستقیم حقوق بشری برای شرکت‌های فراملی»، فصلنامه مطالعات حقوق عمومی، شمارۀ1، دورۀ 46، صص18-1.
  3. 3.         ژان، مارک سورل (1377)، «سرانجام قواعد بین‌المللی در حقوق داخلی در چارچوب اروپا»، ترجمۀ دکتر اردشیر امیرارجمند، مجله تحقیقات حقوقی، دوره 1، شماره 124، صص238-217.
  4. 4.         فرخی، رحمت­اله؛ رمضانی قوام­آبادی، محمدحسین؛ زمانی، سید قاسم (1394)، «نقش دیوان اروپایی دادگستری در توسعه وحدت حقوقی اتحادیه اروپا»، فصلنامه پژوهش حقوق عمومی، شمارۀ49، دورۀ17، صص83-57.
  5. 5.         کدخدائی، عباسعلی (1380)، «نگرشی به ساختار دیوان دادگستری اروپایی و نقش آن در روند همبستگی اتحادیه»، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی (دانشگاه تهران)، شمارۀ پیاپی 839، دورۀ51، صص 106-87.
  6. 6.          کدخدائی، عباسعلی (1382)، «قانون اساسی اتحادیه اروپایی»، مجله حقوقی بین‌المللی، شمارۀ29، دورۀ20، صص284-257.
  7. 7.         میرفخرائی، سیدحسن (1394)، «اتحادیه اروپا و بحران مالی: روندها و چشم‌انداز»، فصلنامه سیاست، سال­دوم، شمارۀ­پنجم، صص40-19.
  8. 8.         نقیب­زاده، احمد (1388)، «اتحادیه اروپا پس از توافقنامه لیسبون»، فصلنامه تحقیقات سیاسی و بین­المللی، سال اول، شمارۀ سوم، صص 10-1.
  9. 9.         واعظی، طیبه (1384)، «قانون اساسی اتحادیه اروپا؛ مکانیسم تصمیم‌گیری و تأثیر آن بر حاکمیت دولت-ملتهای اروپایی»، نشریه حقوق اساسی، سال­سوم، شمارۀ­پنجم، صص223-209.
  10. 10.      واعظی، محمود (1387)، «فصل اول: اتحادیه اروپا از قانون اساسی واحد تا معاهده لیسبون»، پژوهش­نامه سیاست خارجی، شمارۀ16، صص78-25.
    1. 11.      Anghel, Ion M. (2010), “European Union’s Member States Sovereignty”, Annals - Juridical Science Series, Constantin Brancusi University, vol. 2, pp. 19-48.
    2. 12.      Augsberg, Ino (2011), "Democratic Theory and the Nation-State: Some Remarks on the Concept of Democracy in the German Federal Constitutional Court’s Judgement on the Lisbon Treaty", Ritsumeikan Law Review, No.28. pp. 247-257.
    3. 13.      Azizi, Maryam (2001), "Sovereignty Lost, Sovereignty Regained? The European Integration Project and the Bundesverfassungsgericht", EUI Working Paper, European University Institute, No. 31, pp. 1-38.
    4. 14.      De Bdrca, Griinne, and Gerstenberg, Oliver (2006), "The Denationalization of Constitutional Law", Harvard International Law Journal, Vol. 47, No.1. pp. 243-262.
    5. 15.      Dyevre, Arthur (2011), "The German Federal Constitutional Court and European Judicial Politics", West European Politics, Vol.34, No.2, pp. 346 - 361.
    6. 16.      European Union (2007), Treaty of Lisbon Amending the Treaty on European Union and the Treaty Establishing the European Community, 2007/C 306/01.
    7. 17.      Halberstam, Daniel; Möllers, Christoph (2009), "The German Constitutional Court says ‘Ja zu Deutschland!", German Law Journal, Vol.10, No.8, pp. 1241-1258.
    8. 18.      Kumm, Mattias (2005), "The Jurisprudence of Constitutional Conflict: Constitutional Supremacy in Europe before and after the Constitutional Treaty", European Law Journal, Vol.11, No.3, pp. 262-307.
    9. 19.      Lanza, Elisabetta (2010), "Core of State Sovereignty and Boundaries of European Union’s Identity in the Lissbon – Urteil", German Law Journal, Vol.11, No.4, pp. 399-418.
    10. 20.      Niedobitek, Matthias (2009), "The Lisbon Case of 30 June 2009 – A Comment from the European Law Perspective", German Law Journal, Vol.10, No.8, pp. 1267-1276.
    11. 21.      Papier, Hans-Jürgen (2003),"Memorandum by Professor Dr H.C. Hans-Jürgen Papier, President of the Bundesverfassungsgericht", available at: http://www.publications.parliament.uk/pa/ld200304/ldselect/ldeucom/47/47we14.htm
    12. 22.      Steinbach, Armin (2010), "The Lisbon Judgment of the German Federal Constitutional Court – New Guidance on the Limits of European Integration?", German Law Journal, Vol.11, No.4, pp. 367-390.
    13. 23.      Tatham, Allan F. (2011), Central European Constitutional Courts in the Face of EU Membership: The Influence of the German Model of Integration in Hungary and Poland, PhD Thesis, Faculty of Law, University of Leiden, Summary of Thesis, available at: http://media.leidenuniv.nl/legacy/tatham-phd-press-(2).pdf
    14. 24.      The Court of Justice of the European Union (CJEU) (2014), Opinion 2/13 of the Court (Full Court), 18 December 2014. Available at: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A62013CV0002
    15. 25.      The European Court of Justice (ECJ) (1963), Case 26/62, N.V. Algemene Transp.- en Expeditie Onderneming van Gend & Loos v. Nederlandse Administratie de Belastingen, Judgment of 5 February 1963. Available at: https://www.cvce.eu/obj/judgment_of_the_court_van_gend_loos_case_26_62_5_february_1963-en-4b81dcab-c67e-44fa-b0c9-18c48848faf3.html
    16. 26.      The European Court of Justice (ECJ) (1964), Case 6/64, Costa v. ENEL, Judgment of 15 July 1964. Available at: https://www.cvce.eu/en/obj/judgment_of_the_court_of_justice_costa_v_enel_case_6_64_15_july_1964-en-cb4154a0-23c6-4eb5-8b7e-7518e8a2a995.html
    17. 27.      The International Court of Justice (ICJ) (1962), Certain Expenses of the United Nations (Article 17, Paragraph 2 of the Charter), Advisory Opinion, ICJ Rep. 1962, 20th July 1962. Available at: https://www.icj-cij.org/en/case/49 
    18. 28.      The Permanent Court of International Justice (PCIJ) (1923), S.S. Wimbledon (U.K. v. Japan), Ser. A., No. 1, Aug. 17, 1923. Available at: http://www.worldcourts.com/pcij/eng/decisions/1923.08.17_wimbledon.htm
    19. 29.      The German Federal Constitutional Court (FCC) (2000), 2 BvL 1/97, Judgement of 7 June 2000, available at: http://www.bverfg.de/e/ls20000607_2bvl000197en.html
    20. 30.      The German Federal Constitutional Court (FCC) (2009), 2 BvE 2/08, Judgement of 30 June 2009 ("Lisbon Case"). Available at: http://www.bverfg.de/e/es20090630_2bve000208en.html
    21. 31.      The German Federal Constitutional Court (FCC) (2010), 2 BvR 2661/06, Judgement of 6 July 2010. Available at: http://www.bverfg.de/e/rs20100706_2bvr266106en.html
    22. 32.      The German Federal Constitutional Court (FCC) (2011), 2 BVR 987/10, Judgement of 07 September 2011 ("Euro Rescue Package Case"). Available at: http://www.bverfg.de/e/rs20110907_2bvr098710en.html

الف-2: لاتین