نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار دانشکده معارف اسلامی و حقوق دانشگاه امام صادق(ع)، واحد خواهران، تهران، ایران.

2 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

10.22096/law.2020.40434

چکیده

در عصر حاضر با گسترش تکنولوژی و پیشرفت ابزارهای ارتباطی، شکل انعقاد عقود متحول شده است؛ به­گونه­ای که بسیاری از افراد تمایل دارند از طریق ابزارهای ارتباطی جدید به اَعمال حقوقی مبادرت ورزند. در این میان انعقاد عقد نکاح در فضای سایبری گسترش قابل توجهی یافته است. زن و مرد ممکن است از طریق سرویس­های اینترنتی صوتی–تصویری و یا سرویس­های اینترنتی نوشتاری اراده خود را برای عقد نکاح اعلام نمایند. در پژوهش حاضر سؤال اصلی آن­ است که نفوذ عقد نکاح در فضای سایبری از نظر فقهای امامیه و عامه و قانون ایران چگونه است؟  
از نظر مشهور فقهای شیعه و سنی ایجاب و قبول در عقد نکاح باید لفظی باشد؛ لذا در صحت انعقاد نکاح سایبری از طریق سرویس­های اینترنتی صوتی-تصویری تردیدی وجود ندارد؛ از سوی دیگر، درسرویس­های اینترنتی نوشتاری، با اثبات عدم حجیت اجماع به مهم­ترین دلیل مخالفین کتبی بودن نکاح پاسخ داده و با دلایل دیگری نظیر اطلاق آیه «اوفوا بالعقود»، برخی آیات نکاح و همچنین صراحت و شفافیت نوشته همچون لفظ، صحت عقد نکاح در فضای سایبری را تقویت نمودیم؛ ضمن اینکه علی­رغم لزوم حضور شهود در عقد نکاح از نظر فقهای عامه، باز هم قابلیت صحیح شمردن نکاح اینترنتی با استفاده از متون فقهی اهل سنت وجود دارد. علاوه بر این، با بررسی عقود الکترونیکی دریافتیم که برای برقراری امنیت در فضای مجازی می­توان از طریق فرایند رمزنگاری و امضای الکترونیکی از هویت طرفین اطمینان یافت.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Comparative Study of Cyber Marriage in Imamieh and Sunnite Jurisprudence

نویسندگان [English]

  • Maryamossadat Mohaghegh Damad 1
  • Zahra Jalali 2

1 Assistant Professor, Facualty of Islamic Studies and Law, Imam Sadegh University, Sisters Branch, Tehran, Iran.

2 Ph.D student in Private Law, Tehran University, Tehran, Iran.

چکیده [English]

Nowadays with the advancement of technology and communication tools, the conclusion of contracts has changed so that many people tend to go through new communication tools to engage legal actions. The conclusion of the marriage has been a significant expansion in cyberspace. Men and women might want to announce their marriage through internet service audio-visual and written internet services. In this study, the main question is that how marriage influence the cyber environment Shiite and Sunni jurists and law in Iran?
According to famous Shiite and Sunni jurists, the offer and acceptance in a marriage contract must be verbal; Therefore, There is no doubt about the validity of cyber marriage through audio-visual internet services; On the other hand in the written internet services with proof of the invalidity of consensus the most important reasons of the opposition of written marriage were answered verse refers to “Keep your promise”, some verses about written contract as well as the openness and transparency of the term, the validity of the marriage in cyberspase has sterengthened. At the same time, in spite of the necessity of the presence of witnesses in the marriage contract, according to the public jurists, it is still possible to valid cyber marriage with using Sunni jurisprudential texts. In addition, with examining e-contracts we found that to establish security in cyberspace can be done through the encryption process and electronic signature ensured the identity of both parties.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Marriage
  • Written Contract
  • Muatati Marriage
  • Cyberspace
  • Encryption
  1. 1.         امامى، حسن(بی تا)، حقوق مدنى، جلد4، تهران: انتشارات اسلامیة.
  2. 2.         آهنی، بتول (1384)، انعقاد و اثبات قراردادهای الکترونیکی، پایان نامه دکتری حقوق خصوصی، دانشگاه تهران، دانشکده حقوق و علوم سیاسی.
  3. 3.         آهنی، بتول(1391)، «اعتبار و نفوذ قراردادهای الکترونیکی»، فصلنامه حقوق، شماره 1، دوره42، صص37-52.
  4. 4.         برات دستجردی، نگین و عرفان، آرزو(1391)، «بررسی عوامل موثر در گرایش به ازدواج اینترنتی در بین دانشجویان»،  مطالعات میان رشته­ای در رسانه و فرهنگ، شماره4، دوره2، صص65-82.
  5. 5.         بناء نیاسری، ماشاء­الله (1385)، «تشکیل قرارداد در فضای سایبر»، مجله پژوهش­های حقوقی مؤسسه شهر دانش، شماره9، دوره5، صص48-65.
  6. 6.          تاتنباوم، اندرو(1380)، شبکه­های کامپیوتری، ترجمه عین الله جعفر نژاد، چاپ ششم، تهران، توسن دانش.
  7. 7.         جلالی، زهرا (1394)، بررسی نکاح و انحلال آن در فضای سایبری، پایان نامه کارشناسی ارشد حقوق خانواده، دانشگاه امام صادق(ع)، دانشکده حقوق.
  8. 8.          حبیب‌زاده، طاهر(1390)، حقوق فناوری اطلاعات، تهران: مرکز پژوهش­های مجلس شورای اسلامی.
  9. 9.         حسینی ادیانی، ابوالحسن(1382)، «نکاح معاطاتی»، مجله مقالات و بررسی­ها، شماره5، دوره36، صص109-123.
  10. 10.      خورسندیان، محمدعلی و شنیور، قادر(1392)، «واکاوی مبانی فقهی و حقوقی جواز انعقاد نکاح در فضای سایبری»، مجله فقه و حقوق اسلامی، شماره6، دوره4، صص55-84.
  11. 11.      ساروخانی، باقر(1370)، درآمدی بر دائره المعارف علوم اجتماعی، تهران:کیهان.
  12. 12.       طاهری، حبیب الله(1418ه.ق)، حقوق مدنی، جلد3، چاپ دوم، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  13. 13.      غیاثی ثانی، اعظم (1391)،تأثیر زمان و مکان بر حقوق و تکالیف زوجین، رساله دکتری رشته فقه و مبانی حقوق، پژوهشکده امام خمینی.
  14. 14.      کاتوزیان، ناصر (1376)، قواعدعمومی قراردادها، چاپ چهارم، تهران: شرکت سهامی انتشار.
  15. 15.      کاتوزیان، ناصر(1387)، حقوق خانواده، جلد1، چاپ ششم، تهران: میزان.
  16. 16.       محقق داماد، سیدمصطفی(1390)، بررسی فقهی حقوق خانواده، چاپ شانزدهم، قم: مرکز نشر علوم اسلامی.
  17. 17.      محمدی اصل، عباس(1393)، «جنسیت و ازدواج سفید»، ماهنامه گزارش، شماره263، دوره5، صص18-21.
  18. 18.      مظاهری کوهانستانی، رسول و ناظم، علیرضا(1393)، مطالعه تطبیقی امضای الکترونیکی در حقوق ایران و مقررات آنسیترال، چاپ اول، تهران: جنگل.
  19. 19.       معاونت آموزش و تحقیقات قوه قضائیه(1389)، قواعد حقوق تجارت الکترونیک، چاپ اول، تهران: جنگل.
  20. 20.      مقامی نیا، محمد(1391)،«نحوه انعقاد قراردادهای الکترونیکی و ویژگی­های آن»، دو فصلنامه دانش حقوق مدنی، شماره1، دوره1، صص85-98.
  21. 21.      میرداداشی، مهدی و ستوده، حمید(1391)،  «انشای فعلی نکاح»، مجله حقوق اسلامی، شماره32، دوره9، صص123-150.
  22. 22.      ابن ادریس، محمدبن منصور(1410ه.ق)، السرائر، چاپ دوم، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  23. 23.      ابن منظور، جمال الدین(1414ه.ق)، لسان العرب، چاپ سوم، بیروت: دارالفکر.
  24. 24.      اراکی، محسن(1427ه.ق)، «دراسة حول حکم المعاطاة فی النکاح»، مجله فقه اهل بیت، شماره43، صص63-80.
  25. 25.      الاشقر، اسامه(1420ه.ق)، مستجداتفقهیهفیالزواجوالطلاق، عمان: دار النفائس، ط ١.
  26. 26.      اصفهانی(کمپانی)، محمدحسین(1374)، نهایه الدرایه فی شرح الکفایه، جلد2، قم: انتشارات سیدالشهداء.
  27. 27.      اصفهانى، محمد بن حسن(1416ه.ق)، کشف اللثام ، جلد7، چاپ اول، قم: دفتر انتشارات اسلامى.
  28. 28.      انصاری، مرتضی (بی تا)، فرائد الأصول، چاپ اول، قم: دفتر انتشارات اسلامى.
  29. 29.       انصاری، مرتضی(1415ه.ق)، کتاب النکاح، چاپ اول، قم: کنگره جهانى بزرگداشت شیخ اعظم انصارى.
  30. 30.      ایروانى، على بن عبد الحسین(1406ه.ق)، حاشیه المکاسب، جلد1، چاپ اول، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى.
  31. 31.      آخوند خراسانی، محمدکاظم(1409ه.ق)، کفایه الاصول، چاپ اول، قم: موسسه آل البیت(ع).
  32. 32.      بحرانى، آل عصفور(1405ه.ق)، الحدائق الناضرة، چاپ اول، قم: جامعه مدرسین.
  33. 33.      بدران، ابوالعینین بدران(بی تا)، الفقه المقارن للاحوال الشخصیه، جلد1، بیروت: دارالنهضة العربیه.
  34. 34.      ترمذی، محمد بن عیسی(1395ه.ق)، سنن الترمذی، جلد3، مصر: مطبعة مصطفی البابی الحلبی.
  35. 35.      التهامی، سامح عبد الواحد(2008)، التعاقدعبرالانترنت، مصر: دار الکتب القانونیه.
  36. 36.      جزیرى، عبدالرحمن؛ غروى، محمد؛ مازح، یاسر (1419ه.ق)،‌ الفقه على المذاهب الأربعة، جلد4، چاپ­اول، بیروت: دارالثقلین.
  37. 37.      جوهری، اسماعیل­بن حماد (1410ه.ق)، الصحاح، جلد1، چاپ­اول، بیروت: دارالعلم للملایین.
  38. 38.      حر عاملی، محمدبن حسن(1409ه.ق)، وسائل الشیعه، جلد21، چاپ اول، قم: موسسه آل البیت(ع).
  39. 39.      حلبى، حمزه بن علی(1417ه.ق)، غنیه النزوع، چاپ اول،قم: مؤسسه امام صادق(ع).
  40. 40.      حلی، جعفربن حسن(1408ه.ق)، شرائع الاسلام، چاپ دوم، قم: موسسه اسماعیلیان.
  41. 41.      حلی، حسن بن یوسف(1413ه.ق)،  قواعدالاحکام فی معرفه الحلال و الحرام، چاپ اول، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  42. 42.      خوانساری، محمد(بی تا)، الحاشیه الثانیه علی المکاسب، چاپ اول، بی جا.
  43. 43.      خویی، ابوالقاسم(بی تا)، مصباح الفقاهه(المکاسب)، جلد3، بی جا.
  44. 44.      الزحیلی، وهبه(1406ه.ق)، الفقه الاسلامی وادلته، جلد7، چاپ اول، دمشق: دارالفکر.
  45. 45.      سبحانی، جعفر(بی تا)، نظام النکاح فی الشریعه الاسلامیه، جلد1، چاپ اول، قم.
  46. 46.      الشربینی، محمد بن أحمد(1994م)، مغنی المحتاج، جلد4، بیروت: دارالکتب العلمیه.
  47. 47.      شریف مرتضى، على بن حسین(1415ه.ق)، الانتصار، چاپ اول، قم: دفتر انتشارات اسلامى.
  48. 48.      صدر، محمدباقر(1433ه.ق).دروس فی علم الاصول، الحلقه الثانیه، چاپ هفتم، قم: دارالعلم.
  49. 49.       طباطبایی حائری، علی بن محمد(1418ه.ق)، ریاض المسائل، جلد11، چاپ اول، قم: مؤسسه آل البیت.
  50. 50.             طباطبایی یزدی، محمدکاظم(1409ه.ق)، العروة الوثقى، جلد2، چاپ دوم، بیروت: موسسه الاعلمی للمطبوعات.
  51. 51.      طباطبایی، محمدحسین(1417ه.ق)، المیزان، جلد5، چاپ پنجم، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  52. 52.      طوسی، محمدبن حسن(1407ه.ق)، الخلاف، جلد4، چاپ اول، قم: دفتر انتشارات اسلامى.
  53. 53.      عاملی(شهید ثانی)، زین الدین(1410ه.ق)، الروضه البهیه، چاپ اول، قم: کتابفروشی داوری.
  54. 54.      عاملی، زین الدین(1413ه.ق)، مسالک الأفهام، جلد 7، چاپ اول، قم: موسسه المعارف الاسلامیه.
  55. 55.      عطیه البحر، عبدالرحمن(2005-2006)،  عقود الزواج المعاصر فی  الفقه الاسلامی، رساله ماجستیر، جامعه الغزه الکلیه الشریعه و القانون.
  56. 56.      عمانى، حسن بن على(بی تا)،مجموعه فتاوى ابن أبی عقیل، چاپ اول، قم.
  57. 57.      قاسم، یوسف(1987)، حقوقالأسرةفیالفقهالإسلامی، القاهره: دار النهضة العربیة.
  58. 58.         مجاهد، اسامه ابوالحسن(2003)،خصوصیةالتعاقدعبرالانترنت، قاهره: دار النهضه العربیه.
  59. 59.      مظفر، محمدرضا(بی تا)، اصول الفقه، چاپ دوم، قم: انتشارات اسماعیلیان.
  60. 60.       مغنیه، محمد جواد(1421ه.ق)، الفقه علی المذاهب الخمسه، جلد2، چاپ دهم، بیروت: دارالتیار الجدید.
  61. 61.      المقدسی، محمد ابن قدامه(1417ه.ق)، المغنی، جلد7 ، بیروت: دارالحیاء.
  62. 62.      مکارم شیرازی، ناصر (1422ه.ق)، بحوث فقهیه هامه، چاپ اول، قم: انتشارات مدرسة الإمام علی بن أبی طالب(ع).
  63. 63.      مکارم شیرازی، ناصر(1425ه.ق)، أنوار الفقاهة(کتاب النکاح)، چاپ اول، قم: انتشارات مدرسة الإمام علی بن أبی طالب(ع).
  64. 64.      موسوی خمینی، روح الله (بی تا)، تحریر الوسیلة، چاپ اول، قم: مؤسسه مطبوعات.
  65. 65.      موسوی خمینی، روح الله(1421ه.ق)، کتاب البیع، چاپ اول، تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
  66. 66.       نجفی، محمدبن حسن(1404ه.ق)، جواهر الکلام، جلد29، چاپ هفتم، بیروت: دارالاحیاء التراث العربی.
  67. 67.      نراقی، احمدبن محمد(1415ه.ق)، مستند الشیعه، چاپ اول، قم: موسسه آل البیت(ع).
  68. 68.      الهم، محمدفرج(2014م)، «الحکم الشرعی للزواج عبر الشبکة العنکبوتیة»، جامعهبختالرضاالعلمیه، العدد العاشر، 24-41.
  69. 69.      یودی، حسن محمد(بی تا)، التعاقدعبرالانترنت، مصر: دار الکتب القانونیه.
    1. 70.     Brazell, Lorna(2003), Electronic Signatures Law and Regulation,Sweet & Maxwell, first Edition, EU Directive on Electronic Signature.
    2. 71.     Standing, Craig(2000), Internet Commerce Development,Boston, Artech  House Computing Inc, First Edition.
    3. 72.     http://www.biometrics.org
    4. 73.      http://www.noyasystem.com/support/webdesign/websites.aspx/1396/01/10
    5. 74.     www.aljazera.netnewspagecdd3aac
  70. 75.     حسین، الزینه و المدرس، المساعد، مشروعیه إبرام عقد الزواج عبر الانترنیت، 13/3/2020

https://www.iasj.net /

  1. 76.     الشیخ عبدالرحمن السعیم//http://sohptelker.hooxs.comtoool-topi
  2. 77.      الشیخ یوسف القرضاوی، مجمع الفقه بالهند http://www.islamonline.net/fatwa/arabic/fatwaDisplay
  3. 78.     فتوی اللجنه الدائمه (18/90) قرار رقم5(2/6) المجمع الفقهی الاسلامی

http://www.islam-qa.com/ar/ref/10553

  1. 79.     کاظمی پور،شهلا  https://wrc.ir/hora/detail/3/3/1392/41/419

 

 

CAPTCHA Image