نوع مقاله: مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه حقوق خصوصی دانشکده حقوق دانشگاه مفید

2 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی دانشکده حقوق دانشگاه مفید

چکیده

نظریۀ تحول عقد باطل به عقد صحیح، یکی از راهکارهای مهم و اساسی اعمال سیاست جهانی نجات عقود از بطلان است. این نظریه نخستین بار در ماده 140 قانون مدنی آلمان شکل حقوقی به خود گرفت و در حال حاضر اکثر نظامهای حقوقی معاصر آن‌را پذیرفته‌اند، ولی متأسفانه هنوز در نظام حقوقی ایران شناخته شده نیست. شواهد و مصادیق زیادی در فقه امامیه وجود دارد که نشان می‌دهد پذیرش این نظریه در فقه امامیه و به تبع آن در نظام حقوقی ایران، خالی از ایراد است.
از نظر نگارندگان، عقل سلیم می‌پذیرد در مواردی که قرارداد موضوع توافق طرفین باطل است و در عین حال، آن قرارداد متضمن عناصر عقد دیگری است، به حکم دادگاه می‌شود آثار عقد جدید را بر آن عقد باطل بار کرد؛ بنابراین، بنای اکثر عقلای عالم در حال حاضر بر این نظریه قرار گرفته است. کاوش در متون حقوقی کشورهایی چون مصر و فرانسه، به ما نشان می‌دهد که راه وصول به پذیرش نظریه مزبور در نظام حقوقی ایران چندان مشکل نیست؛ زیرا نظام حقوقی ایران و مصر، نظام حقوقی مدون و نوشته است و این دو نظام حقوقی از تعالیم شریعت اسلامی در قانونگذاری تبعیت می‌کنند و تأثیرگذاری حقوق فرانسه بر مقررات مدنی و تجاری هر دو کشور هم، آشکار است.

کلیدواژه‌ها

      i.              الف- فارسی

  1. 1.                شعاریان، ابراهیم و ترابی، ابراهیم (1393)، حقوق تعهدات (مطالعه تطبیقی طرح اصلاحی حقوق تعهدات فرانسه با حقوق ایران و اسناد بین المللی)، چ ‌اول، تهران: مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های حقوقی شهر دانش.
  2. 2.        شوکت، حمید (1390)، نظریۀ تحول عقد، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده حقوق، دانشگاه قم.
  3. 3.        شهیدی، مهدی (1381)، اصول قراردادها و تعهدات، جلد2، چاپ‌دوم، تهران: انتشارات مجد.
  4. 4.        شهیدی، مهدی (1385)، تشکیل قراردادها و تعهدات، جلد3، چاپ‌پنجم، تهران: انتشارات مجد.
  5. 5.        رشتی‌گیلانی، میرزا حبیب‌الله‌بن‌محمدعلی (بی‌تا)،کتابُ الإجاره، چاپ‌اول، قم: بی‌نا.
  6. 6.        فاضل‌مقداد، جمال‌الدین مقدادبن‌عبداله (1403ق)، نضد القواعد الفقیه علی مذهب الإمامیه، چاپ‌اول، قم: کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی.
  7. 7.        کاتوزیان، ناصر (1393)، قواعد عمومی قراردادها، جلد3، چاپ‌نهم، تهران: شرکت سهامی انتشار.
  8. 8.        کاتوزیان، ناصر (1392)، قواعد عمومی قراردادها، جلد2، چاپ‌سوم، تهران: شرکت سهامی انتشارات.
  9. 9.                محقق داماد، سیدمصطفی (1383)، قواعد فقه بخش مدنی(2)، جلد2، چ ششم، تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.
  10. 10.     مکارم شیرازی، ناصر (1422ق)، قواعد فقه، چاپ سوم، قم: مدرسه امیرالمؤمنین.
  11. 11.     البعلی، عبدالحمید محمود (2009)، دراسة تمهیدیة فی تحول العقود فی الفقه و القانون دراسة مقارنة و موازنة، چاپ اول، دبی: دائرة الشؤون الإسلامیة و العمل الخیری.
  12. 12.     البحرانی، یوسف‌بن‌احمدبن‌ابراهیم (بی‌تا)، الحدائق الناضرة فی احکام العترة الطاهرة، چاپ اول، قم: الجماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة، مؤسسه نشر اسلامی.
  13. 13.          البجنوردی، السیدمحمدحسن (1419ق)، القواعد الفقهیة، مصححین: محمدحسین الدرایتی و مهدی المهریزی، چاپ اول، قم: نشر الهادی.
  14. 14.     السنهوری، عبدالرزاق (1998)، مصادر الحق فی الفقه الإسلامی؛ دراسة مقارنة بالفقه الغربی، المجلد4، الطبع‌الثانیة، بیروت: منشورات الحلبی الحقوقیة.
  15. 15.          السنهوری، عبدالرزاق (1999)، نظریة العقد، المجلد2، الطبع‌الثانیة، بیروت: المجمع العلمی العربی الإسلامی.
  16. 16.           الشبانی، علی‌کاظم (2015)، تحول العقد فی نطاق القانون المدنی، الطبعة‌الاولی، بیروت: منشورات الحلبی.
  17. 17.     الشجیری، ندی (2016)، آثار بطلان العقد؛ دراسة مقارنة، الطبعة‌الاولی، بیروت: مکتبة السنهوری.
  18. 18.      ابن‌عابدین، ابوعبدالله محمد احمد الحوت (بی‌تا)، رد المحتار علی الدرر المختار، المجلد4، بیروت: مطبعة بولاق.
  19. 19.     ترکمانیه‌غزال، محمدعمار (2011)، «الأشکالیات التطبیقیه لنظریه تحول العقد؛ دراسه مقارنه»، مجله کلیه احمدبن‌محمد العسکریه للعلوم الإداریه والقانونیه، جامعه القطر، عددالاول، صص59-86.
  20. 20.     الحکیم، عبدالمجید؛ البکری، الباقی و البشیر، محمدطه (1980)، الوجیز فی نظریة التزام فی القانون المدنی العراقی، المجلد1، بغداد: مطابع وزارة التعلیم العالی و البحث العلمی.
  21. 21.     الحسینی المراغی، سیدمیرعبدالفتاح (1417ق)، العناوین الفقهیة، قم: موسسة النشر الإسلامی.
  22. 22.     الخوئی، السیدابوالقاسم (بی‌تا)، محاضرات فی الفقه الجعفری، المجلد3، الطبعة‌الاولی، لندن: موسسة الإمام الخوئی.
  23. 23.     الخوئی، السیدابوالقاسم (بی‌تا)، مصباح الفقاهة فی المعاملة، المجلد3، الطبعة‌الاولی، لندن: موسسة الإمام الخوئی.
  24. 24.     حجازی، عبدالحی (1955)، النظریة العامة للإلتزام وفقاً للقانون الکویتی، المجلد1، کویت: بی‌نا.
  25. 25.     حسنی، هاشم معروف (بی‌تا)، نظریة العقد فی الفقه الجعفری، الطبعة‌الاولی، بیروت: منشورات مکتبة الهاشم.
  26. 26.     حیدر، علی (بی‌تا)، دُرر الأحکام فی شرح مجلة الأحکام، بغداد: منشورات مکتبة النهضة.
  27. 27.     الجبعی عاملی (شهید ثانی)، زین‌الدین‌بن‌علی (بی‌تا)، مسالک الأفهام، الطبعة‌الاولی، قم: موسسة المعارف الإسلامیة.
  28. 28.     الدسوقی ابواللیل، ابراهیم (1998)، البطلان الجزئی للعقود و تصرفات القانونیه؛ دراسة تحلیلیة تطبیقة لنظریة الإنتقاص، الطبعة‌الثانی،کویت: مطبوعات جامعة الکویت، مجلس النشر العلمی.
  29. 29.      الزرقاء، مصطفی (1961)، الفقه الإسلامی فی ثوبة الجدید؛ المدخل الفقهی العام، المجلد1، الطبعة‌الثانی، دمشق: مطبعة جامعة دمشق.
  30. 30.     خمار، نریمان (2017-2016)، تحول العقد فی القانون المدنی الجزائری، مذکرة ماجیستر فی العقود و المسئولیة، الجزایر: کلیه الحقوق، جامعة قسطنطنیه.
  31. 31.     سفیان، سوالم (2017)، «نظریة تحول العقد فی القانون المدنی الجزایری»، مجلة دراسة و أبحاث (المجلة العربیة فی العلوم الإنسانیة و الإجتماعیة)، العدد29، صص134-150.
  32. 32.     السحیلی، ابراهیم‌بن‌عبدالرحمن‌بن‌سعد (1425-1424ق)، تحول العقد المالی اثره دراسة المقارنة، السعودیة: جامعة محمدبن‌سعودالإسلامیة، المعهد العالی للقضاء.
  33. 33.     الفتلاوی، صاحب عبید (1418ق)، تحول العقد، الطبعة‌الاولی، عمان- الاردن: مکتبة دارالثقافة.
  34. 34.     العنزی، عبدالمجید خلف (2008)، بطلان عقود فی القانون المدنی الکویتی- الأسباب و الآثار- دراسة مقارنة، اطروحه لنیل درجة الدکتوراه فی الحقوق، کلیة الحقوق و العلوم السیاسیة و الإداریة- الفرع الأول، الجامعة اللبنانیة.
  35. 35.      نجفی، شیخ محمدحسن (1374)، جواهرالکلام فی شرح شرائع الإسلام، المجلد22، چاپ‌دهم، تهران: دارالکتب الإسلامیة.
  36. 36.     یسری، احمد (1958)، تحول التصرف القانونی؛ دراسة مقارنة للمادة (144) مدنی مصری علی اساس المادة (140) آلمانی، بی‌جا: مطبعة الرسالة.
    1. 37.    Bouaziz, Hafedh (2017). la Conversion des Actes Juridiques, these de Doctorat De L' Universite Delyon.

    ii.               ب- عربی

   iii.               ج- لاتین