نوع مقاله: مقاله علمی - پژوهشی

نویسنده

استادیار دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه شیراز

چکیده

مسئولیت کیفری اشخاص حقوقی پیامد شخصیت حقوقی و نتیجۀ عدم تکافوی ضمانت ‌اجراهای حقوقی و انضباطی در کنترل رفتار خطرناک و اصلاح خطِ‌مشی مجرمانۀ آنهاست. علاوه بر اهمیت درک چنین مسئولیتی، حل مسائل ساختاری‌ای که در این عرصه رخ می‌نماید نیز حائز اهمیت است. از جمله آنکه: با چه سازوکاری می‌توان مسئولیت کیفری را به اشخاص مزبور که عاری از خصیصه‌های انسانی‌ای چون ذهن و روح‌اند، منتسب کرد؟ آیا چنین انتسابی، از طریق رفتار نمایندگان انسانی آنها میسور خواهد بود (غیرمستقیم) یا از مجرای فرهنگ سازمانی و نقص سیستمی (مستقیم) و یا هر دو؟ اساساً چه کسانی قوۀ عاقله و ذهن هدایتگر اشخاص حقوقی محسوب می‌شوند؟ آیا منظور از نمایندگان، اشخاص مزبورند یا فراتر از آنها؟ شرایط تحقق مسئولیت کیفری این اشخاص چیست؟ جرائم قابل انتساب به آنها عمدی و غیرعمدی است یا فقط غیرعمدی؟ ضمانت‌ اجراهای مالی و غیرمالی قابل تحمیل بر آنها کدام‌‌اند؟ از چه اصولی تبعیت نموده و تخفیف و تشدید آنها بر پایۀ چه جهات و کیفیاتی است؟ در این نوشتار کوشش خواهد شد، ضمن ارزیابی نظامهای کیفری ایران و آلمان به صورت مزجی، به پرسشهای مزبور پاسخ داده شود.

کلیدواژه‌ها

الف- فارسی

  1. 1.        اردبیلی، محمد (1394)، حقوق جزای عمومی، جلد دوم، چاپ چهلم، تهران: نشر میزان، 1394.
  2. 2.        رفیع زاده، علی (1392)، مسؤولیت کیفری اشخاص حقوقی حقوق عمومی، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده ‌حقوق دانشگاه شهید بهشتی.
  3. 3.        رنجبر، حسین (1393)، مسؤولیت کیفری نیابتی، چاپ اول، تهران: مؤسسه‌ی مطالعات و پژوهش‌های حقوقی شهر دانش.
  4. 4.        حسنی، محمد حسن(1389)، مسؤولیت کیفری اشخاص حقوقی در قتل و صدمات بدنی در حقوق ایران و استرالیا، رساله‌یِ دکتری، دانشگاه شهید بهشتی.
  5. 5.        شریفی، محسن؛ حبیب زاده، محمد جعفر و فرجیها، محمد (1393)، «ارزیابی ضمانت اجراهای کیفری نسبت به اشخاص حقوقی؛ تحلیل ماده‌ی (20) قانون مجازات اسلامی»، پژوهش‌های حقوق جزا و جرم‌شناسی، دوره‌2، شماره‌3، صص 132-97.
  6. 6.         فیشر بونی اس؛ لب استیون پی (1393)، دانشنامه بزه‌دیدگی و پیش‌گیری از جرم، ترجمه اساتید حقوق حقوق جزا و جرم‌شناسی سراسر کشور، جلد اول، چاپ اول، تهران: نشر میزان و مرکز تحقیقات کاربردی ناجا. 
  7. 7.        محمدی، حمید (1394)، ضبط، مصادره، استرداد و اخذ اموال حاصل از جرم، چاپ دوم، تهران: کتابخانه گنج دانش.
  8. 8.        میرمحمد صادقی، حسین (1394)، جرایم علیه اشخاص، چاپ هجدهم، تهران: نشر میزان.
  9. 9.        یوسفیان شوردلی، بهنام (1390)، «مسؤولیت کیفری اشخاص حقوقی در جرایم اقتصادی یا سازمان یافته: رویکردهای نوین ملی و بین‌المللی»، مجله تحقیقات حقوقی، دوره 14، صص408-371
    1. 10.    Biermann, Jorg. and Dannecker, Gerhard (2007). § 81 GWB', in: U. Immenǵa und E.J. Mestmacker (Hrsǵ), Wettbewebsrecht, Bd. 2,4 Aufl, München, Rn.1.
    2. 11.        Bohnert, Major J (2007). Gesetz über Ordunǵswidriǵkeiten,2, Aufl, München. 
    3. 12.    Brender, Manfrit (1989). Die Neureǵeulunǵ der Verbändstaterschaft im Ordnunǵswid Riǵkeitenrecht, Rheinfelden et al.
    4. 13.    Brettle, Harriet and Thomas, Helmoltz (2009). Unternehmensbußǵeld, Bestimmtheitsǵrundsatz und Schuldprinzip, Zeitschrift fur Wettbewerbsrecht, 25.
    5. 14.    Förster, Henry (2008). § 17 and § 30 OWiG', in: K. Rebmann, W. Roth und S. Herrmann (Hrsǵ). Ordunǵswidriǵkeitengesetz, 3. Auful, Stuttǵart.
    6. 15.    Gürtler, Frans (2009). § 17 OWiG', in: Göhler (Hrsǵ), Ordnuǵswidriǵkeitenǵesetz, 15. Aufl; München, 152. https://www.gov.uk/ government/consultations/sanctions-for-the-directors-of-failed-banks.
    7. 16.    Hüffer, Ulmer (2008). Aktienǵesetz, 8, Afull, München.
    8. 17.    Krich-Heim, Claudio (2007). Sanktionen ǵeǵen Unternehmen, Berlin.
    9. 18.    Mittelsdorf, Kathaleen (2007). “Unternehmensstrafrecht im Kontext“ Heidelberǵ et al.
    10. 19.    Roǵall, Koenraad (2006). § 30 OWIG', IN: L. Senǵe (Hrsǵ), Karlsruher Kommentar Zum Ordnunǵs widriǵkeitenǵesetz, 3. Auful, München.
    11. 20.    Serlooten, P (2010). Principe de la Personnalite des Peines et Personnes Morales, Bulletin Joly Soeietes 3.
    12. 21.    Siber, Ulrich (2008). Compliance-Proǵramme im Unternehmensstrafrecht. Ein Neues Konzept Zur Kontroll Von Wirtschattskrimminalität.
    13. 22.    Wanǵer, Chames (2009). § 823 BGB, in: J. Säcker und G. Rixecker (Hrsǵ), Münchener Kommentar Zum
    14. 23.    Böse, Martin (2011). “Corporate Criminal Liability in Germany”, in: Pieth Mark and Ivory Radha, Corporate Criminal Liability Principle in Overview, Volume 9, New York: Springer.
    15. 24.    Dresseler, Joshua (2007). Cases, Material on Criminal Law, American Casebook Series,7 edition, Minnesota: West Academic Publishing,
    16. 25.    Haigh, Benjamin (2012). An Analysis of the Corporate Manslaughter and Corporate Homicide Act (2007): A Badly Flawed Reform?, Master Thesis, North East England , Durham University.
    17. 26.    Hasnas, John (2009). “The Centenary of Mistake: One Hundred Years of Corporate Criminal Liability”, American Criminal Law Review, Vol 46, PP. 1329-1358.
    18. 27.    Ishii, Yurika (2014). “On Law Enforcement through Agreements between the US Regulatory Authorities and Foreign Corporations” in: Regulating Corporate Criminal Liability, Springer,PP. 237-248.
    19. 28.    Keulen, Berend Fand Gritter, Erik (2011). “Corporate Criminal Liability in the Netherlands”, inCorporate Criminal Liability, volume 9,New York: Springer, PP. 177-191.
    20. 29.    Matthews, Remi (2008). Guide to The Corporate Manslaughter and Corporate Homicide Act 2007, Oxford: Oxford University Press.
    21. 30.        Pieth, Mark (2007). “Responsibility of Legal Persons”, in: The OECD Convention on Bribery: A Commentary, Cambrige: Cambridge University Press.
    22. 31.    Richter, Thomas (2014). “The New German Ring-fencing Act Establishing Criminal Liability of Banking and Insurance Executives for Failures in Risk Management: A Step towards Corporate Criminal Liability?”, in: Regulating Corporate Criminal Liability, PP. 321-333
    23. 32.    Sahlool, Hashim Jalal (2011). Corporate Criminal Liability: A Comparison between the Law in the United State and Saudi Arabia.
    24. 33.    Wells Celia (2011). “Corporate Liability in England and wales: past, Present, and Future”, in: Corporate criminal liability, Volume 3, New York, Springer, PP. 91-112.
    25. 34.    Wells, Celia (2011). Corporate Criminal Responsibility, Oxford; New York: Oxford University Press, Second Edition.
    26. 35.    Harding, Christopher (2007). “Criminal Enterprise: Individuals, Organizations and Criminal Responsibility”, The British Journal of Criminology, Volume 48, Issue 3, Volume 48, Issue 3, PP. 418–420. Available in: https://doi.org/10.1093/bjc/azn023
    27. 36.    Hector, Ferreira; Corporate Crime- Should Corporate Be Criminally Liable? available in: http://www.cailaw.org/academy/magazine/101/-Trabajo%20para%20academy%20E%20-%20magezine%202009 hf,pdf
    28. 37.    Lovells, Hogan (2014). “Doing Business in Germany”, in The Different Legal Entities and Tax Law Issues, PP. 1-18. Available in: www.hoganlovells.com.
    29. 38.    Pelz, Christian (2008). “Criminal Liability of Companies in German”, Lex Mundi Ltd Publication, PP.1-11, available in: www.noerr.com.

ب-لاتین

ب-1).آلمانی

ب-2). انگلیسی

ج- وبسایت