پلورالیسم استدلال حقوقی در پرتـو تفسیـرهای متعـارض

نوع مقاله: مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه حقوق خصوصی دانشگاه اصفهان

2 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی دانشگاه اصفهان

10.22096/law.2017.27917

چکیده

غایت مطلوب هر نظام حقوقی تدوین قوانینی جامع‌الاطراف است تا بر پایة آن، شهروندانش به هنگام بروز مشکل، حقوق قانونی خود را به نحو مقتضی استیفا نمایند و به ناروا ظلمی برکسی نرود. بدین منظور کافی است قاضی با ترتیب دادن قیاس قضایی، موضوع محل نزاع را با قاعده‌ای که در نظام حقوقی برای این موارد پیش‌بینی شده (کبرا) تطبیق نموده و نتیجه بگیرد. واقعیت قضایی نشان می‌دهد که این تحلیل بسیار ساده‌انگارانه و دور از واقع است. نه تنها تشخیص تحقق موضوع (صغرا) با پیچیدگی‌های فراوان همراه است بلکه به دلایلی همچون ابهام، نقص و تعارض در قوانین، تشخیص قاعدة حاکم بر دعوا نیز با چالش جدی روبروست. در اغلب موارد قاضی با چند راه حل مواجه است. اینجاست که پای قواعد تفسیری برای کمک به ترجیح یکی از احتمالات به میان می‌آید اما قواعد تفسیری نیز بر خلاف قواعد منطق صوری فاقد وصف ضرورت بوده و امکان اجرای همزمان دو یا چند قاعدة تفسیری با نتایج متعارض در یک مورد منتفی نیست. در عمل مهم‌ترین عاملی که بر دادرس در انتخاب یکی از چند راه حل مختلف تأثیر می‌گذارد، شهود و عرفان حقوقی دادرس است؛ هرچند این کارگزار پنهان خود را در زیر قواعد تفسیری پنهان می‌نماید. 

کلیدواژه‌ها


الف- فارسی

  1. ابدالی، مهرزاد؛ درآمدی بر فلسفة حقوق و نظریه‌های حقوقی، تهران، انتشارات مجد، چاپ اول، 1388.
  2. امامی، سید حسن؛ حقوق مدنی، ج2، انتشارات کتابفروشی اسلامیه، تهران، چاپ چهارم، 1366.
  3. انصاری، باقر؛ نقش قاضی در تحول نظام حقوقی، نشر میزان، تهران، چاپ اول، 1387.
  4. انصاری، شیخ مرتضی؛ فرائد الاصول، جزءالثانی، چاپ اول، قم، منشورات دارالاعتصام للطباعة والنشر قم المقدسه، المطبعه مهر، 1416.
  5. بِرمن، هارولد؛ استدلال حقوقی، ترجمة مسعود حبیبی مظاهری، تهران، ماهنامة کانون، 1376، سال 41، شمارۀ1.
  6. جعفری‌تبار، حسن؛ فلسفة تفسیری حقوق، تهران، شرکت سهامی انتشار، چاپ اول، 1388.
  7. حبیبی، محمود؛ تفسیر قراردادهای تجاری بین‌المللی، نشر میزان، تهران، چاپ اول، 1389.
  8. خوانساری، محمد؛ منطق صوری، چاپ پنجم، تهران، انتشارات آگاه، 1362.
  9. دانش‌پژوه، مصطفی؛ قلمرو اجرا و تفسیر قواعد حقوقی، تهران،انتشارات جنگل، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، چاپ اول، 1391
  10. دیلمی، احمد؛ بایسته‌های تفسیر قوانین، قم، انتشارات دانشگاه قم، چاپ اول، 1382.
  11. ریدی، ای.، دوید؛ فلسفة حقوق، ترجمه حسن خسروی، تهران، انتشارات مجد، چاپ اول، 1392.
  12. سلجوقی، محمود؛ جستارهایی دربارة فهم آدمی، تهران، نشر میزان، چاپ اول، 1390.
  13. الشریف، محمدمهدی؛ منطق حقوق، پژوهشی در منطق حاکم بر تفسیر و استدلال حقوقی، تهران، شرکت سهامی انتشار، چاپ دوم، 1392.
  14. شهابی، مهدی؛ از حقوق سنتی تا حقوق مدرن، تأملی در مبانی تحول نظام حقوقی، نامه حقوقی مفید، دانشگاه مفید قم، 1388، 76، ج5، ش 2.
  15. صاحبی، مهدی؛ تفسیر قراردادها در حقوق خصوصی، تهران، انتشارات ققنوس، چاپ اول، 1376.
  16. صادقی، محسن؛ اصول حقوقی و جایگاه آن در حقوق موضوعه، تهران، نشر میزان، چاپ اول، 1384.
  17. صالحی‌راد، محمد؛ حقوق مدنی، گستره و آثار تعهدات قراردادی، تهران، انتشارات مجد، چاپ اول، 1387.
  18. عمید، حسن؛ فرهنگ فارسی عمید، ویراستار عزیزالله علیزاده، تهران، میلاد نور، چاپ اول، 1389.
  19. قاسمی، محسن؛ شکل‌گرایی در حقوق مدنی، تهران، نشر میزان، چاپ اول، 1388.
  20. قشقایی، حسین؛ شیوۀ تفسیر قراردادهای خصوصی در حقوق ایران و نظام‌های حقوقی معاصر، قم، مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، چاپ اول، 1378.
  21. کاتوزیان، ناصر؛ حقوق مدنی، (الزام‌های خارج از قرارداد)، جلد دوم، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ اول، 1374.
  22. ـــــــــــــــ ؛ شیوة تجربی تحقیق در حقوق، تهران، شرکت سهامی انتشار، چاپ اول، 1389.
  23. ـــــــــــــــ ؛ فلسفة حقوق، منابع حقوق، جلد2، تهران، شرکت سهامی انتشار، چاپ سوم، 1385.
  24. کانوی، دیوید ا.، مانسون، رانلد؛ مبانی استدلال، ترجمة تورج قانونی، تهران، انتشارات ققنوس، چاپ اول، 1391.
  25. کلسن، هانس؛ نظریة حقوقی ناب، مدخلی بر مسائل نظریة حقوقی، ترجمة اسماعیل نعمت اللهی، تهران، انتشارات سمت و پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، چاپ اول، 1387.
  26. کیوانفر، شهرام؛ مبانی فلسفی تفسیر قانون، تهران، شرکت سهامی انتشار، چاپ اول، 1390.
  27. لاریجانی، علی؛ سه نحلة مهم در مبانی ریاضیات، بخش دوم مکتب شهودگرایی و مکتب صورتگرایی، مجلة فلسفه دانشگاه تهران،‌پاییز و زمستان  1380.
  28. لوی برول، هانری؛ جامعه‌شناسی حقوق، ترجمة ابولفضل قاضی شریعت پناهی، تهران، نشر میزان، چاپ یازدهم، 13. 88
  29. محمدی اصل، عباس؛ جامعه‌شناسی بنیادین، متاتئوری، تهران، انتشارات روشنفکران و مطالعات زنان، چاپ اول، 1382.
  30. مقدم حیدری، غلامحسین؛ بررسی مبادی مابعدالطبیعی مکتب شهودگرایی ریاضی براؤر، نامۀ مفید، شمارۀ 59، 1386.  
    1. Aubert, J. L, Le formalisme, (Rapport de synthèse), in Répertoire du Notariat Defrénois, n. 15-16, Article37213, pp. 931-933, 2000.
    2. Avbelj, Matej,the EU and the Many Faces of Legal Pluralism: Toward a Coherent or Uniform EU Legal Order, CYELP 2 [2006], pp. 377-391, 2006.
    3. Benda-Beckmann, Franz von, who’s Afraid of Legal Pluralism? XIIIth Congress of the Commission on Folk Law and Legal Pluralism, 7-10 April, Chiangmei, Thailand, 2002.
    4. Boyer, Michael L. , Contract as text: Interpretive Overlap in Law and Literature,Southern California Interdisciplinary Law Journal, Vol. 12: 167, 2003.
    5. Brayan A. Garner (2004), Black's Law Dictionary, 8th ed, Thomson publication ,USA.
    6. Chatterji, Shurojit & Filipovich, Dragan,Ambiguous Contracting: Natural Language and Judicial Interpretation, Preliminary and Incomplete, 2002.
    7. Cirkovic, Elena, Global Legal Pluralism and Multipolar Conflicts: A Review of Oren Perez's "Sensitivity and Global Legal Pluralism: Rethinking the Trade and Environment Conflict,Oxford and Portland, Oregon, Hart Publishing, 290 pp. , ISBN: 1-84113-348-5. £42. 00, 2004.
    8. Conway, Paul, Syntactic Ambiguity, Published by the Law and Justice Foundation of NSW, 2002.
    9. D’Amato, Anthony,On the Connection between Law and Justice,26 U. C. Davis Law Reviews 527, (Code A93b), 1993.
    10. Ellsworth, Phoebe C. , Legal Reasoning and Scientific Reasoning, Alabama Law Review, Vol. 63: 4: 895, 2012.
    11. Fabre-Magnan, Muriel, Droit des Obligations, T. 1 (contrat et engagements unilatéral) 1e. ed, presses universitaires de France, 2008.
    12. Garner, Brayan A. , Black Law Dictionary, eight edition, west group, London, 2004.
    13. Hart, L. A. , Herbert, the Concept of Law, Second Edition, With a postscript edited by Penelope A. Bulloch and Joseph Raz, Oxford University Press, 1994.
    14. Johnson, Jeremy et Al. ,Contract: missed opportunity?, New Zealand Law Journal, 50, 2010.
    15. Kramer, Adam, Common Sense Principle of Contract Interpretation (and how we’ve been using them all along), Oxford Journal of Legal Studies, Vol 23, No 2, 2003.
    16. Kurek, Łukasz, The role of belief in (legal) argumentation: a problem for the belief-based model of argumentation, Jagiellonian University, Department of Philosophy of Law and Legal Ethics,Cracow, Poland i-lex, 16, pp. 107-118, 2012.
    17. Leiter, Brian, Legal Formalism and Legal Realism: What is the Issue? , Center for Law, Philosophy & Human Values, University of Chicago, 2010.
    18. León, José Julio,Justice, Prejudice, and the Basis for Reasonable Legal Argument: The Karen Atala Case,COGENCY Vol. 3, N0. 2, pp. 125-145, 2011.
    19. Leslie, Green, Law and the Causes of Judicial Decisions, University of Oxford, Fellow of Balliol College, 2002.
    20. Listokin, Yair, Bayesian Contractual Interpretation,Journal of Legal Studies, Forthcoming, Public Law & Legal Theory Research Paper Series No. 202, John M. Olin Center for Studies in Law, Economics, and Public Policy Research Paper No. 401, 2007.
    21. Llewellyn, Karl, Remarks on the Theory of Appellate Decisions Ruled or Canons how Statutes are to be Construed, Vanderbilt Law Review, v. 3, p395, 1950.
    22. Marmor, Andrei, Interpretation and Legal Theory, Second edition, Hart Publishing Oxford and Portland, Oregon, 2005.
    23. McLeod, Ian, Legal Theory, Marise Cremona (ed.), UK: Palgrave Macmillan, 3nd, 2005.
    24. Mitchel, Catherine, Interpretation of Contracts (Current Controversies in Law), First Published by Rutledge- Cavendish, UK, 2007.
    25. Pound, Roscoe, the Ideal Element in Law, Indianapolis: Liberty Fund, Inc. University of Calcutta, 2002.
    26. Ramee, Neal, Logic and Legal Reasoning: A Guide for Law Students, Class of 2003, © 2002, 2003.
    27. Smelser, Neil J. & Baltes, Paul B. , Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences, Elsevier, Vulome13, 2001.
    28. Solan, Lawrence M. , Pernicious Ambiguity in Contracts and Statutes, Chicago-Kent Law Review, Vol 79: 859, Solan Final Changes APPRVD 4-8-04, 2004.
    29. Tamanaha Z. Brian, Understanding Legal Pluralism: Past to Present, Local to Global, the Julius Stone Institute of Jurisprudence, Faculty of Law, University of Sydney, 2008.
    30. Thomas, Reg, Construction Contract Claims, Printed in Great Britain by Creative Print & Design (Wales), Ebbw Vale, 2001.
    31. Tontti, Jarko, European Legal Pluralism as a rebirth of IUS Commune,retfærd nr, 94, argang, 2001.
    32. Wallers, Gilles, Entre esprit et lettre: Le juge et l’interprétation du contrat en droit français et en droit américain (une étude comparative), Master 2 Recherche–Études Juridiques Comparative,Université Paris I Panthéon-Sorbonne, 2010.
    33. Wiklund, Ola, The Role of Ideology in Adjudication, Stockholm Institute for Scandinavian Law 1957-2010, pp. 532-540, 2010.
    34. Wilhelm, Claus, canaries and Hans Christophe’s grigoliet, Interpretation of Contract,Cf. the overview in PECL, 2009.
    35. Wright, Glen, Hart’s Concept of Law: Positivist Legal Theory or Sociology?, pp16, 2009

ب- لاتین