بررسی فقهـی فقدان ضمانت اجرایـی در تعهدات طبیعی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار دانشگاه آزاد اسلامی، واحد قم

چکیده

هر چند اصطلاح «تعهدات طبیعی» زادة حقوق غرب است ولی به نظر می‌رسد که بتوان برای آن در نظام حقوق اسلامی نیز مبنای اعتبار پیدا نمود‌. رسالت این قلم بررسی موضوع در چارچوب آموزه‌های فقهی است اموری همچون اعتبار امر قضاوت شده و قسم قاطع دعوی را می‌توان از جمله مصادیق تعهدات طبیعی دانست و فقدان ضمانت اجرایی در این گونه تعهدات، مغایر با موازین شرعی نیست چه اینکه اساساً قضاوت بر اساس ملاک‌های ظاهری انجام می‌گردد و با صدور حکم، هر چند دین مدنی ساقط می‌گردد، ولی چنانکه این حکم ظاهری بر اساس بنیانی دروغ استوار شده باشد دین به صورت طبیعی باقی خواهد ماند و در صورت پرداخت، قابل استرداد نخواهد بود‌. 

کلیدواژه‌ها


منابع

الف- فارسی

  1. اسکینی، ربیعا؛ حقوق تجارت (برات، سفته و‌.‌.‌. )، تهران، سمت، چاپ چهارم، 1378.
  2. اکبرپور، مجید؛ محبی، ابوالفضل؛ نظری خدیجه؛ «بررسی تعهدات طبیعی در حقوق ایران، با رویکرد حقوقی و تحلیل اقتصادی»، مجله حقوقی دادگستری، زمستان 1390، دوره 75، شماره 76‌.
  3. امامی، سید حسن؛ حقوق مدنی، جلد 1، تهران، انتشارات اسلامیة، بی‌تا.
  4. بروجردی عبده، محمد؛ حقوق مدنی، تهران، مجمع علمی فرهنگی مجد، چاپ اول، 1380.
  5. شهیدی، مهدی؛ سقوط تعهدات، تهران، مجمع علمی فرهنگی مجد، چاپ اول، 1381‌.
  6. جعفری لنگرودی، محمد جعفر؛ دائرة دالمعارف حقوق مدنی و تجاری، جلد ۱، تهران، گنج دانش، چاپ اول، سال 1388.
  7. جوان مرادی، ناهید؛ «مبانی نظری تعهدات طبیعی»، تهران، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، 1382، شماره 62‌.
  8. رحمانی، محمد؛ مجله فقه اهل بیت علیهم السلام، جلد ۸، قم، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت علیهم السلام، چاپ اول‌، بی تا.
  9. کاتوزیان، ناصر؛ اعتبار امر قضاوت شده در دعوای مدنی، تهران، کانون وکلای دادگستری مرکز، چاپ چهارم، 1373‌.
  10. _______ ؛ نظریه عمومی تعهدات، تهران، نشر یلدا، چاپ اول، 1374.
  11. _______‌؛ اموال و مالکیت، تهران، میزان، چاپ سی و چهارم، 1390‌.
  12. گنجینه استفتائات قضایی، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی قضا، سؤال 8223‌.
  13. واحدی، جواد؛ ترجمهقانونتعهداتسوئیس، تهران، نشر میزان، 1378‌.
  14. بحرانی، شیخ یوسف؛ الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة، جلد ۱، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1405 ه.ق.
  15. تبریزی، شیخ جواد؛ أسس القضاء و الشهادة، قم، دفتر مؤلف، چاپ اول، بی تا.
  16. تمیمی، نعمان بن محمد؛ دعائم الإسلام، جلد ۲، قم، مؤسسه آل البیت علیهم السلام، 1385 ه.ق.
  17. حسینی روحانی، سید صادق؛ منهاج الصالحین، جلد ‌3‌، بی جا، بی تا.
  18. خامنه‌ای، سید علی؛ أجوبة الاستفتاءات، جلد ۲، قم، دفتر معظم له، چاپ اول، 1424 ه.ق‌.
  19. حلی، محمد بن حسن بن یوسف (فخرالمحققین)؛ إیضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد، مؤسسه اسماعیلیان، جلد 4، قم، 1387 ه.ق.
  20. خوئی، ابوالقاسم؛ المستند فی شرح العروة الوثقی، ‏جلد 4‌، بی جا، بی تا.
  21. ________ ؛ مبانی تکملة المنهاج، مؤسسة إحیاء آثار الإمام الخوئی ره، قم، جلد ۳۰ و ۴۱، چاپ اول، 1422 ه.‍ق.
  22. سبحانی، شیخ جعفر؛ نظام القضاء و الشهادة فی الشریعة الإسلامیة الغراء، قم، مؤسسه امام صادق علیه السلام، چاپ اول، 1418 ه.ق.
  23. طباطبایی بروجردی، آقا حسین؛ جامع أحادیث الشیعة، جلد ۳۰، تهران، انتشارات فرهنگ سبز، چاپ اول، 1429 ه.ق.
  24. عاملی، حر؛ وسائل الشیعة، جلد ۱۷، قم، مؤسسه آل البیت علیهم السلام، چاپ اول، 1409 ه.ق.
  25. فاضل لنکرانی، محمد؛ تفصیل الشریعه فی شرح تحریرالوسیله الاجاره، مرکز فقهی ائمه اطهار، چاپ اول،1424 ه.ق.
  26. ____________ ؛ تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة - القضاء و الشهادات، قم، مرکز فقهی ائمه اطهار علیهم السلام، چاپ اول، 1420 ه.ق.
  27. ____________ ،؛ جامع المسائل، جلد1‌، قم، انتشارات امیر قلم، چاپ اول، 1425 ه.ق.
  28. فیاض کابلی، محمد اسحاق؛ منهاج الصالحین، جلد ۳، بی جا، بی تا.
  29. گلپایگانی، محمد رضا؛ مجمع المسائل، جلد 5‌، قم، دارالقران کریم، چاپ دوم، 1409 ه.ق.
  30. گیلانی، ابوالقاسم بن محمد حسن (میرزای قمّی)؛ رسائل المیرزا القمی، جلد 2، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، 1427 ه.ق.
  31. محقق داماد، مصطفی؛ قواعد فقه، جلد ۱۲، تهران، مرکز نشر علوم اسلامی، تهران، 1406 ه.ق.
  32. محقق حلّی، نجم الدین جعفر بن حسن؛ شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام، مؤسسه اسماعیلیان، جلد ۲، قم، چاپ دوم، 1408 ه.ق.
  33. موسوی خمینی، روح الله؛ توضیح المسائل (محشی)، جلد 2، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1424 ه.ق.
  34. ______________ ؛ تحریر الوسیلة، جلد 1، قم، مؤسسه مطبوعات دار العلم، بی تا.
  35. موسوی سبزواری، عبد الأعلی؛ مهذّب الأحکام، قم، مؤسسه، جلد ۱۹، چاپ چهارم، 1413 ه.ق.
  36. نجفی، محمد حسن؛ جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، جلد ۷، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، 1404 ه.ق.
  37. وحید خراسانی، حسین؛ منهاج الصالحین، جلد 3 و 5، قم، مدرسه امام باقر علیه السلام، 1428 ه‍.ق.
  38. هاشمی شاهرودی، محمود؛ کتاب الاجاره، جلد ۲، قم، مؤسسه دائره المعارف فقه اسلامی، بی تا.
  39. یزدی، محمد کاظم؛ العروة الوثقی، جلد ۵، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزة علمیه قم، 1419 ه.ق.
  40. یزدی، محمد؛ فقه القرآن، جلد ۴، قم، مؤسسه اسماعیلیان، 1415 ه.ق‌.

ب- عربی