نوع مقاله: مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار حقوق خصوصی دانشگاه قم

2 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی دانشگاه قم

چکیده

شرکت‌های چند ملیتی که به منظور گسترش فعالیت خود در سراسر جهان و سرمایه‌گذاری در قطب‌های صنعتی کشورهای رو به رشد و استفاده از امکانات این‌گونه کشورها، در کشورهای مختلف و متعدد اقدام به تأسیس شرکت‌های فرعی می‌نمایند، پس از جنگ جهانی دوم گسترش چشمگیری یافتند. رایج‌ترین الگوی ساختاری برای یک تشکیلات چند ملیتی الگوی «هرمی» است که در آن، یک شرکت مادر در رأس هرم قرار می‌گیرد و شرکت‌های زیر مجموعه، تحت مالکیت و کنترل شرکت مادر تشکیل می‌شوند. در شرکت‌های چند ملیتی، شرکت مادر (اصلی) تابعیت کشور محل ثبت خود؛ و شرکت‌های فرعی نیز هر کدام تابعیت کشور محل ثبت خود را دارند. شرکت چند ملیتی در قبال خسارات وارده به اشخاص ثالث، حسب امر، مسئولیت مدنی و کیفری دارد. همچنین درهم تنیده بودن مدیریت شرکت‌های فرعی و شرکت مادر، و قرار گرفتن شرکت فرعی در سلسله مراتب اداری و مدیریتی هرم تشکیلات، لزوم مسئولیت شرکت مادر در قبال اقدامات شرکت‌های فرعی را اقتضاء دارد.

کلیدواژه‌ها

الف- فارسی

  1. اشمیتوف، کلایو ام؛ حقوق تجارت بین‌الملل، ترجمه بهروز اخلاقی و دیگران، جلد1، انتشارات سمت، تهران، 1378.
  2. اولی پور، محمد صادق؛ شخصیت حقوقی بین‌المللی، قابل مشاهده در: http://www.iranbar.org/ph1141.php    
  3. بهمن تاجانی، شهرام؛ «جایگاه شرکت‌های فراملی در اقتصاد بین‌المللی و چشم‌اندازهای آینده»؛ نشریه مرکز تحقیقات دانشگاه امام صادق علیه السلام، نشریه پژوهشی، آموزشی و اطلاع‌رسانی، پاییز 1383 الی تابستان 1384، شماره 16 الی 19.
  4. بهنام مجتهدی، ایرج؛ «شرکت‌های چند ملیتی در صحنة اقتصاد جهان (بخش سوم :‌آثار سرمایه‌گذاری در کشورهای در حال توسعه)»، مجلة اطلاعات سیاسی - اقتصادی، 1373، شماره‌های 85 و 86.
  5. تقوی، مهدی؛ تجارت بین‌الملل، انتشارات پیشبرد، تهران، 1366.
  6. تیموری، محمد؛ «ماهیت شخصیت حقوقی و نظریات مرتبط با آن»، دانش پژوهان، 1385، شمارة 9.قابل مشاهده در:

http://www.hawzah.net/hawzah/magazines/MagArt.aspx?MagazineNumberID=5823&id=58797

  1. خباز پیشه، مهدی؛ نقش شرکت‌های چند ملیتی در اقتصاد کشورهای جهان سوم، استاد راهنما: صدرالله البرزی، کارشناسی ارشد، دانشگاه امام صادق (علیه السلام)، 1368.
  2. خدابخشی، عبدالله؛ «نقش قواعد مدنی در شناسایی مسئولیت کیفری شخص حقوقی»، فقه و حقوق (فصلنامه حقوق اسلامی)، سال پنجم، 1387، ش 17.
  3. ذاکرحسین، عبدالرحیم؛ «شرکت‌های فراملی»، مجلة دانشکدة حقوق و علوم سیاسی، 1382، ش61.

10. رایدل هوهن فلدرن، آیگناس؛ حقوق بین‌الملل اقتصادی، ترجمه و تحقیق: سید قاسم زمانی، مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های حقوقی شهر دانش، چاپ چهارم، 1385.

11. سماواتی، حشمت‌الله؛ «شرکت‌های چند ملیتی: عطیه یا بلیه؟»، سیاسی - اقتصادی، سال؟؟؟، ش 103 و 104.

12. سوئزی، پل و دیگران؛ شرکت‌های چند ملیتی، ترجمة سهراب بهداد، دانشگاه صنعتی شریف، تهران، 1358.

13. هانری فورود، شارل؛ فرهنگ شرکت‌های چند ملیتی، ترجمة مهشید ملکی معیری، نشر تندر، 1360.

14. شهیدی، مهدی؛ یزدانیان، علی‌رضا؛ حقوق مدنی، قلمرو مسئولیت مدنی، تهران، ادبستان، چاپ اول، 1379.

15. صفار، محمد جواد؛ شخصیت حقوقی، تهران، دانا، چاپ اول، 1373.

16. ضیائی بیگدلی، محمدرضا و همکاران؛ آراء و نظریات مشورتی دیوان بین‌المللی دادگستری (1986-1948)، جلد اول، (ترجمه)، تهران، انتشارات دانشگاه علامه طباطبائی، چاپ اول، 1387.

17. غمامی،سید محمد مهدی؛«بررسی مفهوم اقامتگاه درحقوق مدنی فرانسه»، نشریه کانون، سال چهل و هفتم، دوره دوم، آبان وآذر 1383، شماره 53.

18. قربان‌نیا، ناصر؛ «شخصیت حقوقی سازمان‌های بین‌المللی»، نامة مفید، 1377، شمارة 14.

19. کریم کاشی آرانی، رضا؛ «تعارض دادگاه‌ها در دعوای توقف شرکت‌های چند ملیتی»؛ فصلنامة مدرس علوم انسانی، 1386، شماره 2.

20. لطفی، محمدکاظم؛جایگاه شرکت‌های چند ملیتی در جامعة بین‌المللی اقتصادی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد حقوق بین‌الملل، دانشگاه شیراز، به راهنمایی دکتر محمدامامی تلارمی، تیر 1390.

21. مرآتی، علیرضا؛ تابعیت اشخاص حقوقی، استاد راهنما: نجادعلی الماسی، کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران، 1378.

22. نبی‌پور، محمد؛ «شرایط مسئولیت کیفری در لایحة مجازات اسلامی»، تعالی حقوق، 1389، سال دوم، شمارة 7.

23. نصیری، مرتضی؛ حقوق چند ملیتی، شرکت نشر دانش افروز وابسته به مؤسسة انتشارات امیرکبیر، چاپ اول، 1370.

24. نصیری، مرتضی؛ «شرکت‌های چند ملیتی با توجه به قوانین ایران»، مجله روابط بین‌الملل ویژة شرکت‌های چند ملیتی، 1355، شماره‌های 7 و 8.

25. فاتوروس.ا.ا.؛ مسائل و روش‌های تعیین مقررات برای شرکت‌های چند ملیتی، ترجمه سیدعلی هنجنی، نشریة دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی، 1365، شماره 2.

ب- لاتین

  1. Engle, Eric; 2006, "Extraterritorial Corporate Criminal Liability: A Remedy for Human Rights Violations?", ST. John’s Journal of Legal Commentary, Vol. 20:2.
  2. Kamminga, Menno and Zia-Zarifi, Saman; 2000, Liability of Multinational  Corporations Under International Law: An Introduction, Kluwer Law International, 1-15.
  3. Meeran, Richard; 1999, "The Unveiling of Transnational Corporations: A Direct Approach", in Michael K. Addo (ed.), Human Rights Standards and the Responsibility of Transnational Corporations, Kluwer Law International, 161-170.
  4. Mongelard, Eric; 2006, "Corporate civil liability for violations of international humanitarian law", International review of the red cross, Vol. 88, No. 863.
  5. Muchlinski, Peter; 1995, Multinational Enterprises and the Law, Blackwell Publishers.
  6. Organization for Economic Cooperation and Development; 2012, World model UN.
  7. Organization for Economic Co-operation and Development; 2002,Guidelines for Multinational Enterprises, 15 ILM (1976), at 967 (as amended in 1979, 1984 and 1991 at: www.oecd.org/daf/investment/guidelines/mnetext.htm
  8. Prokopieva, Vassya; 2003-2004, Parent Company Liability in Case of Subsidiary Insolvency -Time to Rethink Liability of Corporate Shareholders?, Supervisor: Prof. Dr. iur. Peter Behrens, College of Europe, Bruges Campus, Law Department, for the Degree of Master of European Studies, European Company Law Academic.
  9. Wildhaber, Luzius; 1980, "Some Aspects of the Transnational Corporation inInternational Law", 27 Netherlands International Law Review.