نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار دپارتمان حقوق، دانشگاه مفید، قم، ایران.

2 دانشجوی دکتری حقوق جزا و جرم شناسی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران.

چکیده

شمول یا عدم شمول اصل 167 قانون اساسی نسبت به دعاوی کیفری از دیرباز مورد اختلاف حقوق‌دانان بوده است. اکثر حقوق‌دانان برای جلوگیری از نقض اصل قانونی بودن جرم و مجازات در قانون اساسی، معتقدند که اصل 167 توسط اصل 36 تخصیص خورده است و شامل دعاوی کیفری نمی‌شود، ولی برخی حقوق‌دانان تلاش کرده‌اند با استناد به قاعده حکومت در اصول فقه، مفهوم واژه قانون را به قانون مدون و غیرمدون (فقه) گسترش دهند و در نتیجه دعاوی کیفری را نیز در دایره شمول اصل 167 قرار دهند. در نوشته پیش‌رو، ضمن تبیین دقیقی از قاعده حکومت، به اثبات رسیده که شرایط اجرای قاعده حکومت میان اصل 167 و اصل 36 از منظر اصول فقه وجود ندارد. در ادامه با چشم‌پوشی از این اشکال مبنایی، رجوع به فقه در مجازات‌های چهارگانه از منظر قانون مجازات اسلامی 1392 بررسی شده است و با تمسک به سیر تقنین در تعزیرات غیرمنصوص و نیز با تمسک به دیدگاه‌های امام خمینی (ره) و رویه عملی ایشان در قانون تعزیرات، اثبات شده که نمی-توان در این دسته از مجازات‌ها به فقه مراجعه کرد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Inadmissibility of Resorting to the Principle of Overriding for Inclusion of Article 167 of Constitution over Penal Lawsuits (Studying the Topic from the Viewpoint of Islamic Jurisprudence Rules and Islamic Penal Code)

نویسندگان [English]

  • Hossein Jafari 1
  • Amin Khedri Amirian 2

1 Assistant Professor, Department of Law, Mofid University, Qom, Iran.

2 PhD Student in Criminal Law and Criminology, University of Guilan, Rasht, Iran.

چکیده [English]

Inclusion or lack of inclusion of article 167 in the constitution towards penal lawsuits, has been disputable by lawyers from long time ago. In order to avoid breaching the principle of legality of crime and punishment in the constitution, most lawyers believe that article 167 is allocated by article 36 and it is not included penal lawsuits; but some lawyers by virtue of principle of overruling in Islamic jurisprudence, are going to generalize the concept of the word law to codified and uncodified law (Fiqh) and also place the penal lawsuits in the scope of inclusion of article 167. In this writing, while detailed explanation of the principle of overruling, it is proved that there are not the terms for implementing this principle in articles 167 and 36 from the viewpoints of Islamic jurisprudence. In the following, ignoring this fundamental problem, referring to Fiqh in quadruple punishment has been examined based on Islamic penal code acted 1392; and resorting to the process of legislation in unspecified penalties and also the viewpoints of Imam Khomeini (Peace be upon him) and his practical procedure in law of penalties, it is proved that in this kind of punishments, we can not refer to Fiqh.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Article 167 of Constitution
  • Article 36 of Constitution
  • Principle of Overruling
  • Principle of Exclusion
  • Referring to Fiqh
-        افتخارجهرمی، گودرز (1378)، «اصل قانونی بودن جرم و مجازات و تحولات آن»، مجله تحقیقات حقوقی، دورۀ 2، شمارۀ 26و 25، صص 79-102.
-        اکبری، محمدجواد و سیدحسین هاشمی (1395)، «واکاوی مصادق تعزیرات منصوص در فقه امامیه (تبیین تبصرۀ 2 مادّۀ 115 قانون مجازات اسلامی سال 92)»، جستارهای فقهی و اصولی، سال ­دوم، شمارۀ 3، صص 33-59.
-        الهام، غلامحسین و محسن برهانی (1396)، درآمدی بر حقوق جزای عمومی، چاپ دوم، تهران: میزان.
-        برهانی، محسن و مریم نادری­فرد (1394)، «تعزیرات منصوص شرعی؛ مفهوم فقهی و مصادیق قانونی»، پژوهش حقوق کیفری، دورۀ سوم، شمارۀ 10، صص 89-112.
-        حبیب­زاده، محمدجعفر (1388)، «اصل حاکمیت قانون عالی­ترین مصلحت در حقوق کیفری ایران»، مجله حقوق و مصلحت، سال ­اول، شمارۀ 2، صص 23-53.
-        خالقی، علی (1395)، آیین دادرسی کیفری، چاپ ­سی ­و­ دوم، تهران: شهر دانش.
-        صادقی، محمدهادی (1394)، جرایم علیه اشخاص (صدمات جسمانی)، چاپ ­بیست ­و یکم، تهران: نشر میزان.
-        قیاسی، جلال­الدین؛ عادل ساریخانی و قدرت­الله خسروشاهی (1391)، حقوق جزای عمومی (اسلام و حقوق موضوعه)، چاپ چهارم، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
-        مرعشی، سیدمحمدحسن (1376)، «جایگاه فتوا در موارد فقد قانون»، مجله تحقیقات اسلامی، 1376، سال ­دوازدهم، شمارۀ 1و 2، صص 223-231.
-        موسوی­خمینی، سیدروح­الله (بی­تا)، صحیفه امام، چاپ پنجم، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
-        مهرپور، حسین (1368)، «سرگذشت تعزیرات (نگرشی بر سیر قانونگذاری تعزیرات در جمهوری اسلامی ایران)»، کانون وکلا، شمارۀ 148و 149، صص 9-68.
-        هاشمی­شاهرودی، سیدمحمود (1419 ق)، بایسته­های فقه جزا، چاپ ­اول، تهران: نشر میزان-نشر دادگستر.
-        اردبیلی، احمد بن محمد (1403 ق)، مجمع الفائدة و البرهان فی شرح ارشاد الأذهان، چاپ ­­اول، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
-        انصاری، مرتضی (1428 ق)، فرائد الأُصول، چاپ نهم، قم: مجمع الفکر الإسلامی.
-        آخوند خراسانی، محمدکاظم (1409 ق)، کفایة الأُصول، چاپ اول، قم: مؤسسه آل ­البیت (ع).
-        آخوند خراسانی، محمدکاظم (1410 ق)، درر الفوائد فی الحاشیة علی الفرائد، چاپ اول، تهران: مؤسسه الطبع و النشر.
-        آشتیانی، محمود (بی­تا)، حاشیة علی درر الفوائد، چاپ اول، قم.
-        تبریزی، موسی (1369 ق)، أوثق الوسائل فی شرح الرسائل، چاپ اول، قم: کتبی نجفی.
-        حر عاملی، محمدبن حسن (1409 ق)، وسایل الشیعة، مؤسسه آل­البیت (ع)، چاپ ­اول، قم: مؤسسه آل ­البیت (ع).
-        خویی، ابوالقاسم (1422 ق)، مصباح الأُصول، چاپ اول، قم: مؤسسه احیاء الآثار الإمام الخویی.
-        سبحانی، جعفر (1387)،  الموجز فی اصول الفقه، ­چاپ چهاردهم، قم: مؤسسه امام صادق (ع).
-        سبحانی، جعفر (1388)، الوسیط فی اصول الفقه، چاپ چهارم، قم: مؤسسه امام صادق (ع).
-        سبزواری، عبدالاعلی (بی­تا)، تهذیب الأُصول، چاپ دوم، قم: مؤسسه المنار.
-        شهید ثانی، زین­ الدین­ بن علی (1410 ق)، الروضة البهیة فی شرح اللمعه الدمشقیة (محشی-کلانتر)، چاپ ­اول، قم: کتاب­فروشی داوری.
-        شیخ­ طوسی، محمدبن حسن (1387 ق)، المبسوط فی فقه الامامیة، چاپ­سوم، تهران: المکتبة المرتضویة لاحیاء الآثار الجعفریة.
-        صافی­ گلپایگانی، لطف­ الله (بی­تا)، التعزیر احکامه و حدوده، بی­چا: بی­جا.
-        صدر، محمد باقر (1417 ق)، بحوث فی علم الاصول، چاپ سوم، قم: مؤسسه دائرة المعارف الإسلامی.
-        محقق­ حلی، جعفر بن حسن (1408 ق)، شرایع الإسلامی فی مسائل الحلال و الحرام، چاپ ­دوم، قم: مؤسسه اسماعیلیان.
-        مظفر، محمدرضا (1430 ق)، المنطق، چاپ هفتم، قم: مؤسسه نشر اسلامی.
-        موسوی­ اردبیلی، سیدعبدالکریم (1427 ق)، فقه الحدود و التعزیرات، چاپ ­دوم، قم: مؤسسة النشر الجامعة المفید.
-        نجفی، محمدحسن (1404 ق)، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، چاپ ­هفتم، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
-        یزدی، محمدکاظم (1426 ق)، حاشیه فرائد الاصول، چاپ اول، قم: دار الهدی.
-        «تقریرات درس خارج اصول فقه» (07/07/97)، محمدتقی شهیدی، قابل دسترسی در: www.eshia.ir.
CAPTCHA Image