نویسندگان

1 دکتری حقوق خصوصی ، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد اراک، مرکزی، ایران.

2 دانشیار دانشکده حقوق، دانشگاه تهران، پردیس فارابی، قم، ایران.

3 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، دانشگاه مفید، قم، ایران.

چکیده

درصورتی‌که مبیع مستحقٌ للغیر درآید، مشتری جاهل می‌تواند برای استرداد ثمن و غرامات وارده به فروشنده مراجعه کند که قانون مدنی از آن با عنوان ضمان درک بحث کرده است. قهری یا قراردادی بودن مسئولیت ناشی از ضمان درک در سیستم‌های حقوقی محل سؤال است. قانون مدنی ایران در برخی مواد از جمله مادّۀ 362 ضمان درک را از آثار عقد صحیح دانسته و در برخی مواد همچون مادّۀ 391 مسئولیت ناشی از ضمان درک را قهری تلقی کرده است. مطالعه تطبیقی مبنای ضمان درک در حقوق ایران و فرانسه مشخص می­کند که این تفاوت رویکرد ناشی از آن است که در وضع قانون مدنی از یک­سو از حقوق فرانسه اقتباس شده و از سوی دیگر دیدگاه فقیهان امامیه مدنظر قرار گرفته است. با این­ حال، اثبات خواهد شد که مسئولیت ناشی از مستحقٌ للغیر درآمدن مبیع، مسئولیت قهری است نه قراردادی که این مهم بر آیین رسیدگی دادگاه­ها مؤثر خواهد بود؛ از جمله اینکه دعوای استرداد ثمن و غرامت ناشی از مستحقٌ للغیر درآمدن مبیع یک دعوای مالی و دینی محسوب خواهد شد و دادگاه صالح در این دعوا، دادگاه محل اقامتگاه خوانده خواهد بود.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The Basis of Guarantee of Compensation in Iranian and French Law and its Effect on Court Proceeding

نویسندگان [English]

  • Mahdi Kahe 1
  • Jalil Ghanavaty 2
  • Mohsen Borhan Mojarad 3

1 PhD in Private Law, Islamic Azad University, Arak Branch, Markazi, Iran.

2 Associate Professor, Faculty of Law, University of Tehran, Farabi Branch, Qom, Iran.

3 PhD Student in Private Law, Mofid University, Qom, Iran.

چکیده [English]

       If the object of sale is belonged to someone else, an ignorant customer can refer to the seller for the restitution of the price and indemnities which the civil law has discussed as guarantee of compensation.Being the coercive or contractual of responsibility which arises from the guarantee of compensation is challengeable in legal systems.In some articles of the Iranian Civil Code, including Article 362, the guarantee of compensation is considered as one of the effects of a valid contract, and in some articles, such as Article 391, the responsibility arising from the guarantee of compensation is considered coercive.The comparative study of the basis of guarantee of compensation in Iranian and French law confirms that this difference in approach is due to the fact that in the formulation of civil code, on the one hand, French law has been adapted and on the other hand, the view of Imami jurists has been considered.However, it will be proved that the responsibility arising from the default in ownership is the coercive responsibility rather than the contractual, which will affect the court proceedings, including that the claim for restitution of the price and indemnities arising from the default in ownership Will be considered as a financial and personal dispute and the competent court in this lawsuit will be the court of residence.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Guarantee of Compensation
  • Coercive Responsibilit
  • Contractual of Responsibility
  • Competent Court

-        امامی، سید حسن (بی‌تا)، حقوق مدنی، چاپ بیست و هفتم، تهران: انتشارات اسلامیه.

-        پژوهشکده استخراج و مطالعات رویه قضایی (1394)، آرای قضایی دادگاه‌های تجدیدنظر استان تهران، چاپ  اول، تهران: مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضاییه تهران.

-        پژوهشکده استخراج و مطالعات رویه قضایی (1393)، مجموعه آرای قضایی شعب دیوان عالی کشور زمستان 1391، چاپ اول، تهران: مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضاییه.

-        حیاتی، علی عباس (1390)، کلیات آیین دادرسی مدنی، چاپ اول، تهران: نشر میزان.

-        شمس، عبدالله (1392)، آیین دادرسی مدنی (دوره پیشرفته)، چاپ شانزدهم، تهران: انتشارات دراک.

-        شهیدی، مهدی (1388)، حقوق مدنی 6: عقود معین 1، چاپ دهم، تهران: مجد، 1388.

-        علوی قزوینی، سید علی (1375)، «نگرشی بر ضمان درک در حقوق مدنی ایران»، نامه مفید، شماره 7، دوره 2، صص 107-126 .

-        قنواتی، جلیل (1395)، «وضعیت معامله با مال غیر در نظام‌های حقوقی»، رضا داوری اردکانی، مجموعه مقالات بزرگداشت مقام علمی دکتر محقق داماد (مردی از تبار خرد و فضیلت)، تهران: فرهنگستان علوم، صص 376-390.

-        کاتوزیان، ناصر (1389)، اعمال حقوقی، چاپ اول، تهران: شرکت سهامی انتشار.

-        کاتوزیان، ناصر (1387)، عقود معین، چاپ یازدهم، تهران: شرکت سهامی انتشار.

-        کاتوزیان، ناصر (1368)، قواعد عمومی قراردادها، چاپ اول، تهران: شرکت سهامی انتشار.  

-        کاتوزیان، ناصر (1374)، الزام­های خارج از قراداد: ضمان قهری، چاپ اول، تهران: دانشگاه تهران.

-        کریمی، عباس و حمیدرضا پرتو (1395)، آیین دادرسی مدنی، چاپ اول، تهران: انتشارات دادگستر با همکاری انتشارات دکتر عباس کریمی.

-        کریمی، عباس و حمیدرضا پرتو (1386)، آیین دادرسی مدنی، چاپ اول، تهران: انتشارات مجد.

-        محقق داماد، سید مصطفی و همکاران (1393)، حقوق قراردادها در فقه امامیه، چاپ سوم، تهران: سمت.

-        محقق داماد، سید مصطفی و همکاران (1406 ه.ق)، قواعد فقه، چاپ دوازدهم، تهران، مرکز نشر علوم اسلامی.

-        ابن منظور، جمال‌الدین محمد (1414 ه.ق)، لسان‌العرب، چاپ سوم، بیروت: دارالفکر.

-        انصاری، مرتضی (1415 ه.ق)، کتاب‌المکاسب، چاپ اول، قم: کنگره بزرگداشت شیخ انصاری.

-        بحرانی، یوسف (1405 ه.ق)، حدائق الناضرة فی احکام العترة الطاهرة، چاپ اول، قم: مؤسسه نشر اسلامی.

-        جوهری، اسماعیل‌بن حماد (1410 ه.ق)، الصحاح، چاپ اول، بیروت: دارالعلم.

-        حرعاملی، محمدبن حسن (1409 ه.ق)، وسائل الشیعه، چاپ اول، قم: مؤسسه آل­البیت (علیهم‌السلام).

-        حسینی عمیدی، سید عمیدالدین (1416 ه.ق)، کنزالفوائد فی حل مشکلات القواعد، چاپ اول، قم: موسسه نشر اسلامی.

-        حکیم، سیدمحسن (1416 ه.ق)، مستمسک العروه الوثقی، چاپ اول، قم: دارالتفسیر.

-        خویی، سیدابوالقاسم (بی‌تا)، مصباح الفقاهه، به تقریر محمدعلی توحیدی، بی‌نا، بی‌جا.

-        خویی، سیدابوالقاسم (1418 ه.ق)، موسوعة الامام الخویی، چاپ اول، قم: موسسه احیاء آثار الامام الخویی.

-        سبزواری، محمدباقر (بی‌تا)، کفایة الأحکام، چاپ اول، اصفهان: انتشارات مهدوی.

-        شهید اول، محمد بن مکی العاملی (1410 ه.ق)، اللمعة الدمشقیة فی فقه الامامیه، چاپ اول، بیروت: دار التراث.

-        شهید ثانی، زین‌الدین بن علی العاملی (1410 ه.ق)، الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، چاپ اول، قم: کتابفروشی داوری.

-        شهید ثانی، زین‌الدین بن علی العاملی (1413 ه.ق)، مسالک الافهام الی تنقیح شرائع الاسلام، چاپ اول، قم: موسسه المعارف.

-        شیخ طوسی، محمد بن حسن (1387 ه.ق)، المبسوط فی فقه الامامیه، چاپ سوم، تهران: مکتبة المرتضویة.

-        شیخ طوسی، محمد بن حسن (1390 ه.ق)، الاستبصار فی ما اختلف من الاخبار، چاپ  اول، تهران: دارالکتب الاسلامیة.

-        شیخ طوسی، محمد بن حسن (1407 ه.ق)، تهذیب الاحکام، چاپ چهارم، تهران: دار الکتب الاسلامیه.

-        الطریحی، فخرالدین (1416 ه.ق)، مجمع البحرین، چاپ سوم، تهران، کتابفروشی مرتضوی.

-        عاملی، سید جواد (1419 ه.ق)، مفتاح الکرامة فی شرح قواعد العلامة، چاپ اول، قم: موسسه نشر اسلامی.

-        علامه حلّی، حسن بن یوسف (1413 ه.ق)، قواعد الاحکام فی معرفة الحلال و الحرام، چاپ اول، قم: موسسه نشر اسلامی.

-        علامه حلّی، حسن بن یوسف (1413 ه.ق)، مختلف الشیعة فی احکام الشریعة، چاپ دوم، قم: موسسه نشر اسلامی.

-        علامه حلّی، حسن بن یوسف (بی‌تا)، تذکرةالفقهاء،چاپ اول، قم: مؤسسه آل البیت (علیهم السلام).

-        فاضل آبی، حسن (1418 ه.ق)، کشف الرموز فی شرح مختصر النافع، چاپ سوم، قم: موسسه نشر اسلامی.

-        فاضل مقداد، مقداد بن عبداله الحلّی (1404 ه.ق)، التنقیح الرائع لمختصر الشرایع، چاپ اول، قم: کتابخانه آیت‌اله مرعشی نجفی.

-        فخر المحققین، محمد بن حسن حلّی (1387 ه.ق)، ایضاح الفوائد فی شرح القواعد، چاپ اول، قم: موسسه اسماعیلیان.

-        فیض کاشانی، محمد محسن (بی‌تا)، مفاتیح الشرایع، چاپ اول، قم: کتابخانه آیت‌اله مرعشی نجفی.

-        فیومی، احمد بن محمد (بی‌تا)، مصباح المنیر فی غریب شرح الکبیر للرافعی، چاپ اول، قم: منشورات دارالرضی.

-        قاضی ابن براج، عبدالعزیز (1406 ه.ق)، المهذب، چاپ اول، قم: موسسه نشر اسلامی.

-        کرکی، علی بن الحسین (1414 ه.ق)، جامع المقاصد فی شرح القواعد، چاپ دوم، قم: موسسه آل‌البیت (علیهم‌السلام).

-        محقق حلی، جعفر بن حسن (1408 ه.ق)، شرایع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام، چاپ دوم، قم: موسسه اسماعیلیان.

-        میرزای قمی، ابوالقاسم (1413 ه.ق)، جامع الشتات فی اجوبة السوالات، چاپ اول، تهران: موسسه کیهان.

-        نجفی، محمد حسن (بی‌تا)، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، چاپ هفتم، بیروت: دار احیاء التراث‌العربی.

-        نراقی، مولی احمد (1415 ه.ق)، مستند الشیعه، چاپ اول، قم: موسسه آل‌البیت (علیهم‌السلام).

- Mazeaud, Henri (1974). Leçons De Droit Civil, 4 ͤ Edition, Paris: Editions Montchrestien.

- Weill, Alex (1971). Droit Civil, Les Obligations, Paris: Dalloz.