نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار پژوهشی سازمان انرژی اتمی ایران

چکیده

چک، که در مفید بودن آن در پرداخت مطالبات تردیدى نیست، از همان ابتداى ورودش به سیستم قانونگذارى ایران، مشکلاتى را به وجود آورده است. این مشکلات، بیشتر در این واقعیت خلاصه مى‏شوند که اوراق چک را چون بانک در اختیار صادر کنندگان قرار مى‏دهد، کسانى که از بدهکاران خود چک قبول مى‏کنند، فرض را بر این مى‏گذارند که بانک اختبارهاى لازم را در انتخاب صادر کننده چک به عنوان مشترى، حین افتتاح حساب جارى براى او، به عمل آورده است، اما در موارد زیادى، بعدا معلوم مى‏شود که چک فاقد محل است.
در چنین شرایطى، سؤال مهم این است که آیا نباید بانک را، در صورت عدم اعمال احتیاطهاى لازم در انتخاب مشترى، مقصر و مسؤول جبران زیان وارده به دارنده چک قلمداد کرد؟ پاسخ به این سؤال، بستگى به نقشى دارد که قانونگذار، در ایجاد و گردش چک بلامحل، براى بانک قائل مى‏شود. درباره میزان نقش بانک در این خصوص، دو عقیده مى‏تواند وجود داشته باشد: 1- عدم مسؤولیت بانک، به سبب آن که بانک محال علیه سند است و مانند مورد مشابه برات، مسؤولیتى متوجه او نیست، مگر آن که تعهد به پرداخت چک کرده باشد (در چکهاى تضمین شده) ؛ 2- مسؤولیت مطلق بانک در پرداخت وجه چک، به جاى صادر کننده و حق رجوع بانک به شخص اخیر. البته این دو عقیده افراط آمیزند و در این مقاله، سعى شده راه حل میانه‏اى ارائه شود؛ راه حلى که در کشورهاى دیگر تجربه شده و در تقلیل چکهاى بى‏محل، نتیجه مطلوب داده است

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

BANK'S ROLE IN PREVENTING THE ISSUE OF BAD CHEQUES

نویسنده [English]

  • Rabia Eskini

Research Associate Professor of the Atomic Energy Organization of Iran

چکیده [English]

Cheque, which has undoubtedly proved to be a useful instrument of payment, has, since its inclusion into the Iranian legislation, caused a certain number of difficulties which occur mainly because users who accept to be paid by cheque usually trust in the solvency of the drawer, believing that this has certainly been verified by the drawee bank while opening an account for its customer (the drawer).
In such a context, the main question to be examined is whether it would be appropriate to consider the drawee bank as liable vis-à-vis the holder of any dishonored cheque, if it is proved that, while opening a bank account for the drawer, the bank has not acted as prudently as it should have.
With regard to this question two theories could be put forward: some may argue that the bank being a mere drawee of the instrument, as it is in the case of a bill of exchange, should not be held liable for the dishonor of the cheque, others may take the view that the bank should be held responsible of its customer (the drawer), and should be substituted to the latter in its obligation to honor the cheque vis-à-vis the holder.
Though, a moderate view may be defended which stands between the above mentioned exaggeratory points of view. Such a view would be that the bank should be held responsible only to the extent that it has committed certain faults in selecting the customer and in delivering to him the chequebook by means of which the said customer has drawn a bad cheque. The object of this article is to verify whether this last point of view, which has been experimented in some European countries, is applicable in Iran as well.
We know that the France, in the diminution of the number of bad cheques in recent years

کلیدواژه‌ها [English]

  • BAD CHEQUE
  • Bank
  • Banking system
  • Current Account
  • CHEQUEBOOK
  • VERIFICATION BY THE BANK OF ITS CUSTOMER'S IDENTITY AND FINANCIAL STANDING
  • CLOSED CURRENT BANK ACCOUNTS

منابع:

الف - فارسى
1ـ اسکینى، ربیعا «تأملاتى پیرامون جنبه‏هاى مدنى صدور چک بلامحل»، فصلنامه دیدگاه‏هاى حقوقى، سال پنجم، شماره 18ـ17، بهار ـ تابستان 1379.
2ـ اسکینى، ربیعا حقوق تجارت، برات، سفته و...، چک، انتشارات سمت، چاپ چهارم، 1378.
3ـ «چک کیفرى»، نشریه دانشکده حقوق و دانشگاه ملى، شماره 1 سال 1352.
4ـ «چک کیفرى»، نشریه دانشکده حقوق و علوم سیاسى دانشگاه تهران، شماره 19، آذر 354.
5ـ حمیدى، على: «بحثى در زمینه قانون چک مصوب 1344» کانون وکلا، بهار 1354.
6ـ روزنامه ایران شماره 1983 مورخ 11 آذرماه 1380، «قانون چک: اصلاحات باقى است».
7ـ کاتوزیان، ناصر، حقوق مدنى، عقود اذنى ـ وثیقه‏هاى دین، انتشارات بهنشر، چاپ اول، 1364.
8ـ کازرونى، اسداله: «آینده چک کیفرى در ایران»، کانون وکلا، زمستان 1354.
9ـ مجموعه قوانین سالهاى 1331 تا 1372
 
ب ـ انگلیسى
1 - Amiens, 24 fevrier 1969, J.C.P., 1969, 2-16124, note Gavalda.
2 - Com.17 janvier 1968.D.1968.551
3 - Com.9 Octobre 1985, J.C.P. 1985.IV.360.
4 - J.L.Rives - Lange,Rev. Banque 1986, P.189.
5 - Paris, 26 mai 1967, J.C.P., 1968-2-15518, note Stoufflet;
6 - R.Pelletier, "Quelques aspects de la nouvelle reglementation relative a la prevention et a la repression des infractions en matiere de chequel" Rev.jurispr.com.1976.p.219.
7 - Ripert (Georges) et autres, Traite de droit commercial,t.2. 16e edition, L.G.D.J, 2000 NO 2186.
8 - Ripert, Georges et Rene Roblot, par Ph.Delebeque et M.Germain, t.2, 16e ed., L.G.D.J.2000, no 2198.
9 - Seine, Co., 7, janvier 1955, Banque, 1955, III, obs.Marin, 27 juin 1960, Banque, 1960, 535.obs.Marin, Gaz.Pal.1960-2-2-19.
CAPTCHA Image