نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد حقوق دانشگاه شهید بهشتی

2 دانشگاه تربیت مدرس

3 دانشجوى دکترى حقوق خصوصى دانشگاه تربیت مدرس

چکیده

حقوق کشور ما در ارتباط با قلمرو مسؤولیت مدنى ناشى از تخلف از اجراى تعهّد، تاریخى همراه با فراز و نشیب را طى کرده است، به گونه‏اى که مى‏توان آن را به سه مرحله تصویب قانون مدنى 1307، تصویب قانون آیین دادرسى مدنى 1318 و قانون مسؤولیت مدنى 1339 و قانون آیین دادرسى دادگاههاى عمومى و انقلاب (در امور مدنى) 1379، تقسیم کرد.
شناخت تحوّلات حقوق یاد شده در ارتباط با موضوع مورد بحث، جز با بررسى پیشینه مسأله در حقوق بیگانه از یک طرف و شناخت مبانى فقهى و نظریه مشهور میان فقیهان، از طرف دیگر میسّر نیست. در این مقاله تلاش شده است تا قلمرو مسؤولیت مدنى ناشى از تخلف از اجراى تعهّد، ابتدا در حقوق بیگانه و سپس از دیدگاه فقه بررسى و بالأخره با توجه به آنها، تحولات آن در حقوق کشور ما، بویژه در سالیان اخیر، مورد ارزیابى قرار گیرد.
این مقاله نشان مى‏دهد مشروط ساختن مطالبه خسارت قراردادى بر اراده صریح یا ضمنى طرفین (در ماده 221 ق. م) از سوى قانونگذار مدنى در سال 1307، نه تنها کارى بیهوده نیست، بلکه به منظور تطبیق حقوق اروپایى با فقه امامیه صورت گرفته و براى این منظور ضرورت داشته است. همچنین حذف خسارت عدم‏النفع از قلمرو مسؤولیت ناشى از تخلف از اجراى تعهّد، محدود ساختن آن به «اتلاف و تسبیب» و دخالت عنصر «تقصیر» در مسؤولیت قراردادى که در قانون آیین دادرسى دادگاههاى عمومى و انقلاب (در امور مدنى)، 1379 مورد توجه قرار گرفته، برخلاف اصول عرف امروز است. ساز و کار پیش‏بینى شده در قانون مدنى 1307 که یگانه راه براى پذیرش قلمرو وسیع مسؤولیت یاد شده است، با نظریه مشهور در فقه و اصل چهارم قانون اساسى جمهورى اسلامى نیز تطابق دارد

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

THE SCOPE OF CIVIL LIABILITY ARISING FROM NON-PERFORMNCE

نویسندگان [English]

  • Seyyed Mostafa Mohaghegh Damad 1
  • Mohammad Issaei Tafreshi 2
  • Seyyad Hasan Vahdati Shobeiri 3

3 PhD Student in Private Law, Tarbiat Modares University

چکیده [English]

Our country’s law concerning the scope of civil liability arising from non-performance of obligations, has a history associated with ups and downs, so that it can be divided into three phases: the enactment of Civil Code in 1307 of solar calendar, adoption of Civil Procedure in 1318 and Civil Liability Law in 1339 and the Law of Procedure of General and Revolutionary Courts in Civil Matters) in 1379.
Understanding legal developments in relation to our subject matter is not possible without examining its background in foreign legal systems, on one hand, and studying Fiqhi foundations and common doctrine among Muslim jurists, on the other.
The paper is an attempt to study the scope of civil liability arising from non-performance first in foreign legal systems and then from a jurisprudential viewpoint and finally, its developments in our country’s law, especially in recent years.
The paper argues that subjecting the demand of contractual reparation to express or implicit will of the parties (in Article 221 of Civil Code) by the civil legislator in 1307 is not pointless but rather was to adapt European law to Islamic Shi’a jurisprudence and was therefore necessary.
Also the exclusion of non-profit loss from the scope of civil liability arising from non-performance, its limitation to deliberate destruction and causing and the intervention of the element of "fault" in contractual liability considered in the law of procedure of General and Revolutionary Courts (in civil matters) of 1379 are contrary to today’s customary principles. The mechanism envisaged in the Civil Code of 1307 which is the sole way of adopting a large scope for that liability is consistent with generally accepted doctrine in jurisprudence and also with principle 4 of the Islamic Republic of Iran’s Constitution

کلیدواژه‌ها [English]

  • Civil Liability
  • Contractual Liability
  • SCOPE OF LIABILITY
  • PELFORMANCE OF OBLIGATION
  • NONPELFORMANCE

منابـع

1 - اریک ساو، پایان مسؤولیت قراردادى، ترجمه حسین نوروزى، مجلّه حقوقى و قضایى دادگسترى، 1380، شماره 35.
2 - انصارى، شیخ مرتضى، رسائل فقهیّة، قم، کنگره بزرگداشت شیخ اعظم انصارى، 1414.
3 - خوئى، سید ابوالقاسم، مصباح الاصول، قم، مکتبه داورى، 1409، ج2.
4 - ذنّون، حسن على، المبسوط فى المسؤولیة المدنیة، ج1، چاپ اوّل، بغداد، شرکة تایمس للطبع، بى‏تا.
5 - رشتى، میرزا حبیب ا...، کتاب غصب، چاپ سنگى، تهران، 1322ه .
6 - روحانى، سید محمد، منتقى الاصول، قم، الهادى، 1416، ج5.
7 - طباطبائى، سید على، ریاض المسائل، چاپ سنگى.
8 - عاملى، سید جواد، مفتاح‏الکرامة، ج6، چاپ اوّل، بیروت، دار احیاء التراث العربى، بى‏تا.
9 - علامه حلّى، تحریر الاحکام، ج4، چاپ اول، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، 1421ه .
10 - علاّمه حلّى، قواعد الاحکام، قم، مؤسسه نشر اسلامى، 1418 ه ، ج2.
11 - کاتوزیان، ناصر، قواعد عمومى قراردادها، ج4.
12 - کاتوزیان، ناصر، مسؤولیت مدنى (ضمان قهرى)، چاپ دوم، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، 1378، شماره 90.
13 - متین دفترى، احمد، آئین دادرسى و بازرگانى، ج2، چاپ دوم، انتشارات مجد، 1381.
14 - محقق ثانى، جامع المقاصد، ج6، چاپ دوم، مؤسسه آل البیت، 1414ه .
15 - مراغى، میرفتاح، العناوین، قم، مؤسسه نشر اسلامى، 1417، ج1.
16 - نجفى، شیخ حسن، جواهرالکلام، ج37، چاپ دوم، تهران، دارالکتب الاسلامیة، 1365.
17 - نراقى، ملاّ احمد، عوائد الایّام، قم، مرکز نشر دفتر تبلیغات اسلامى، 1417.
18 - نراقى، مولى محمد، مشارق الاحکام، قم، کنگره بزرگداشت نراقى، 1380 ش.
 
19 - Andre Tunc, International Encyclopedia of Comparative Law, Vol. 6, Torts, London, Martinus publishers, 1983, No: 48.
20 - Duxbury, Robert, contract in nutshell, 3rd ed., Sweet & Maxwell, 1994.
21 - G.H. Treitel, The Law of Contract, London, Sweet and Maxwell, 1991.
22 - International law Report, I.L.R. , V: 35, 1963.
CAPTCHA Image